قانون حفاظت در برابر اشعه

ماده 1- اهداف

با توجه به گسترش روزافزون کاربرد اشعه (پرتوها) در امور مختلف و ضرورت حفاظت کارکنان، مردم، نسل‌‌‌های آینده و محیط در برابر اثرات زیان آور اشعه، مقررات ذیل تدوین گردیده است.

ماده 2- تعاریف

1 – اشعه یا پرتوها: شامل اشعه یون ساز و غیر یون ساز‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌باشد.

2- منابع مولد اشعه: به مواد پرتوزا (رادیواکتیو) اعم از طبیعی و یا مصنوعی یا مواد و اشیا حاوی آن و یا دستگاه‌‌ها و تاسیسات مولد اشعه اطلاق‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌گردد.

3 – کار با اشعه: هر گونه کار یا فعالیتی است که در ارتباط با منابع مولد اشعه انجام شود.

4- واحد قانونی: در مفهوم «سازمان انرژی اتمی ایران» است.

5- شخص مسئول : شخص حقیقی است که برابر ‌‌‌‌‌آیین‌نامه مربوطه واجد صلاحیت علمی و فنی و شرایط لازم برای تصدی و نظارت بر کلیه امور مربوطه به کار با اشعه در محدوده پروانه مربوطه باشد.

6 – مسئول فیزیک بهداشت: شخص حقیقی است که برابر ‌‌‌‌‌آیین‌نامه مربوطه واجد صلاحیت علمی و فنی و شرایط لازم برای تصدی مسئولیت حفاظت در برابر اشعه در محدوده پروانه مربوطه باشد.

ماده 3 – شمول مقررات این قانون شامل کلیه امور مربوط به حفاظت در برابر اشعه در سطح کشور از جمله موارد زیر‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌باشد:

1 – منابع مولد اشعه.

2 – کار با اشعه.

3 – احداث، تاسیس، راه اندازی، بهره برداری، از کاراندازی و تصدی هر واحدی که در آن کار با اشعه انجام شود.

4 – هر گونه فعالیت در رابطه با منابع مولد اشعه شامل واردات و صادرات، ترخیص، توزیع، تهیه، تولید، ساخت، تملک، تحصیل، اکتشاف، استخراج، حمل و نقل، معاملات، پیمانکاری، نقل و انتقال، کاربرد و یا پسماندداری.

5 – حفاظت کارکنان، مردم و نسل‌‌‌های آینده به طور کلی و محیط در برابر اثرات زیان آور اشعه.

ماده 4 – انجام هر گونه فعالیت در ارتباط با موارد مندرج در بندهای (1)، (2)، (3)، و (4) از ماده (3)، غیر از موارد مستثنی به موجب ‌‌‌‌‌آیین‌نامه‌‌‌های مربوطه مستلزم اخذ پروانه کسب از واحد‌‌ ذی‌ربط و پروانه اشتغال از واحد قانونی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌باشد.

صدور پروانه نهایی تاسیس واحد کار با اشعه از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد بود.

ماده 5 – دارنده پروانه کسب مکلف است حداقل یک فرد واجد شرایط به عنوان شخص مسئول و یک فرد واجد شرایط به عنوان مسئول فیزیک بهداشت به واحد قانونی معرفی تا پروانه اشتغال به نام آنان اخذ گردد.

ماده 6 – دارنده پروانه اشتغال مکلف است منحصرا در محل و در حدود و شرایط مندرج در پروانه و دستورالعمل‌‌‌های مربوطه فعالیت نماید.

ماده 7 – هر گونه تغییر در وضعیت حقوقی دارنده پروانه کسب در ارتباط با منابع مولد اشعه و نیز هر گونه تغییر کمی و کیفی در ارتباط با منابع مزبور مستلزم اخذ مجوز از واحد قانونی است.

ماده 8 – دارندگان پروانه و یا قائم مقام قانونی آنها و نیز کلیه افرادی که به لحاظ وظیفه شغلی با منابع مولد اشعه در ارتباط‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌باشند مکلفند موارد زیر را بلافاصله به واحد قانونی اطلاع دهند:

1 – تعلیق و یا تعطیل بهره‌‌‌‌برداری از منابع مولد اشعه.

2 – مفقود شدن و یا سرقت منابع مولد اشعه.

3 – هر گونه حادثه، اخلال، عیب و یا تغییرات در رابطه با منابع مولد اشعه که احتمال افزایش مخاطرات بالقوه پرتوگیری افراد را در بر داشته باشد.

4 – سوانح پرتوگیری و نیز پرتوگیری مشکوک افراد.

ماده 9 – کلیه افرادی که به کار با اشعه گمارده‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌شوند باید تحت معاینات وآزمایش‌‌‌های پزشکی لازم قبل و بعد از استخدام و به صورت دوره‌‌‌‌‌‌‌ای طبق ‌‌‌‌‌آیین‌نامه مربوطه قرار گرفته و مدارک لازم را در اختیار واحد قانونی قرار دهند.

ماده 10 – گماردن افراد زیر به کار با اشعه ممنوع است:

1 – افراد کمتر از 18 سال سن غیر از موارد مستثنی به موجب ‌‌‌‌‌آیین‌نامه مربوطه.

2 – افرادی که در نتیجه آزمایش‌‌‌های پزشکی مورد تایید واحد قانونی کار با اشعه برای سلامتی آنان زیان آور تشخیص داده شده باشد.

ماده 11 – در انجام هر گونه فعالیت مربوط به موارد مندرج در ماده (3) دارنده پروانه کسب، شخص مسئول و مسئول فیزیک بهداشت مکلفند:

1 – کلیه مقررات، استانداردها، ‌‌‌‌‌آیین‌نامه‌‌ها و دستورالعمل‌‌‌های حفاظت در برابر اشعه را رعایت نمایند.

2 – کلیه تدابیر و تجهیزات حفاظتی لازم را طبق مقررات مربوط ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پیش‌بینی، تامین و به اجرا در آورند.

3 – از پرتودهی غیر ضروری اجتناب نمایند.

ماده 12 – کلیه افرادی که به کار با اشعه اشتغال دارند مکلفند وسایل حفاظت در برابر اشعه ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پیش‌بینی شده را شخصا به کار گرفته و مقررات و دستورالعمل‌‌‌های مربوط را به اجرا درآورند.

ماده 13 – واحد قانونی در جهت حسن اجرای مقررات این قانون، نظارت بر کلیه امور مندرج در ماده (3) این قانون و بازرسی در زمینه‌‌‌های مزبور را به عهده دارد.

ماده 14 – دارنده پروانه کسب، شخص مسئول و مسئول فیزیک بهداشت مکلفند توصیه و دستورالعمل‌‌‌های ابلاغ شده توسط واحد قانونی و بازرسین مربوطه را به اجرا درآورند.

ماده 15 – در مواردی که اجرای امور مربوط به مفاد ماده (14) و یا حفاظت افراد و اموال در برابر اشعه مستلزم ارایه خدمات از طرف واحد قانونی باشد، اشخاص‌‌ ذی‌نفع مکلفند بهای خدمات ارایه شده را طبق تعرفه مقرر در ‌‌‌‌‌آیین‌نامه مربوطه به حساب خزانه داری کل واریز نمایند.

ماده 16 – دارنده پروانه و یا هر شخصی که به نحوی از انحا منابع مولد اشعه را برابر مفاد این قانون در اختیار و یا تحت نظر داشته و یا به عنوان شخص مسئول و یا مسئول فیزیک بهداشت انجام وظیفه نماید مکلف است در حوزه فعالیت شغلی خود تسهیلات لازم برای اعمال نظارت و بازرسی واحد قانونی را فراهم نموده و اطلاعات و مدارک مورد نیاز را در اختیار واحد قانونی قرار دهد.

ماده 17 – واحد قانونی مکلف است در اجرای مقررات این قانون، در صورت وقوف بر وجود اشکالات یا تخلفاتی در کار با اشعه یا بهره‌‌‌‌برداری از منابع مولد اشعه پس از ابلاغ کتبی مدت دار به وزارت و یا موسسه مربوطه و در صورت عدم رعایت توصیه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، دستور توقف و یا تعطیل بهره‌‌‌‌برداری از منابع مربوطه را صادر نموده و یا پروانه صادره را لغو نماید و در صورت لزوم با اخذ مجوز لازم از مرجع‌‌ ذی‌صلاح اقدام به لاک و مهر آن بنماید.

ماده 18 – موارد زیر جرم محسوب و مرتکب حسب مورد با رعایت شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب تادیب از وعظ و توبیخ و تهدید و درجات تعزیر به مجازات مشروحه ذیل محکوم خواهد شد:

1 – عدم استفاده از وسایل حفاظتی ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پیش‌بینی شده و همچنین عدم رعایت دستورالعمل‌‌‌های حفاظتی توسط کارکنان با اشعه جرم محسوب و متخلف به جریمه نقدی از ده هزار ریال تا صد و پنجاه هزار ریال محکوم خواهد شد.

2 – گماردن افراد بدون انجام آزمایش‌‌‌های پزشکی لازم قبل از استخدام و یا بدون مراقبت‌‌ها و آزمایش‌‌‌های دوره‌‌‌‌‌‌‌ای پزشکی در مدت اشتغال به کار با اشعه جرم محسوب و متخلف به جریمه نقدی از ده هزار ریال تا پانصد هزار ریال محکوم خواهد شد.

3 – گماردن افرادی به کار با اشعه که به موجب ماده (10) این قانون کار با اشعه برای آنان ممنوع اعلام شده است جرم محسوب و متخلف به جریمه نقدی از سی هزار ریال تا یک میلیون ریال محکوم خواهد شد.

4 – کوتاهی در اعلام موارد مذکور در مواد (7) و (8) و (9) این قانون توسط اشخاص نامبرده در موارد یاد شده جرم محسوب و متخلف به جریمه نقدی از سی هزار ریال تا دو میلیون ریال محکوم خواهد شد.

5 – متخلف موارد زیر به جزای نقدی از سی هزار ریال تا پنج میلیون ریال و یا به حبس تعزیری از یک ماه تا شش ماه و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد:

الف – بهره‌‌‌‌برداری از منابع مولد اشعه و یا کار با اشعه بدون اتخاذ تدابیر حفاظتی و تدارک تجهیزات حفاظتی توصیه شده توسط واحد قانونی.

ب – بهره‌‌‌‌برداری از منابع مولد اشعه و یا کار با اشعه بدون نظارت شخص مسئول و مسئول فیزیک بهداشت.

ج – اخلال در امر نظارت و بازرسی واحد قانونی و ندادن اطلاعات لازم و یا ارایه اطلاعات ناقص و یا کذب به واحد قانونی و نیز هر اقدامی که موجب انحراف تشخیص واحد قانونی گردد.

6 – ایجاد اختلال در کار با اشعه و یا منابع مولد اشعه جرم محسوب و متخلف به جزای نقدی از پانصد هزار تا پانزده میلیون ریال و حبس تعزیری از یک ماه تا سه سال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

7 – عدم رعایت حدود و شرایط مقرر در پروانه یا تغییر در شرایط مزبور جرم محسوب و متخلف به مجازات نقدی از یک میلیون تا پنج میلیون ریال و یا به حبس تعزیری از شش ماه تا دو سال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

8 – نداشتن پروانه معتبر در مواردی که به موجب ماده (4) این قانون داشتن پروانه الزامی اعلام گردیده است جرم محسوب و متخلف به مجازات نقدی از یک میلیون ریال تا ده میلیون ریال و یا به حبس تعزیری از شش ماه تا سه سال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

9 – بهره‌‌‌‌برداری از منابع مولد اشعه که توسط واحد قانونی به نحوی ممنوع اعلام شده است جرم محسوب‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌شود و متخلف به مجازات نقدی از یک میلیون ریال تا پانزده میلیون ریال و یا به حبس تعزیری از شش ماه تا سه سال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده 19 – در مواردی که جرایم موضوع این قانون به لحاظ انطباق با عناوین قانونی دیگر مستلزم مجازات شدیدتر باشد مقررات قانون مجازات اشد در باره مرتکب اعمال خواهد شد.

ماده 20 – به افرادی که به طور مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشند، مزایای زیر بر مبنای مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار به تشخیص واحد قانونی و طبق ‌‌‌‌‌آیین‌نامه‌‌‌های مربوط تعلق‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌گیرد.

1 – کاهش ساعات کار هفتگی تا میزان (25%) ساعات کار مقرر برای سایر کارکنان.

2 – افزایش میزان مرخصی استحقاقی سالیانه تا یک ماه در سال برای مدت اشتغال به کار با اشعه. استفاده از مرخصی استحقاقی سالیانه در این گونه موارد در طول هر سال اجباری است.

3 – افزایش مدت خدمت مورد قبول تا یک سال به ازای هر یک سال کار با اشعه، حداکثر این افزایش تا ده سال و منحصرا از نظر بازخرید، بازنشستگی، از کارافتادگی و تعیین حقوق وظیفه قابل احتساب‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌باشد.

4 – پرداخت تا پنجاه درصد حقوق و مزایا به عنوان فوق العاده کار با اشعه.

ماده 21 – وزارتخانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، نهادهای انقلاب اسلامی، موسسات، سازمان‌‌ها و شرکت‌‌‌های دولتی و یا وابسته به دولت و موسساتی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام است و نیز کلیه مامورین انتظامی موظفند در اجرای این قانون با واحد قانونی همکاری نمایند.

ماده 22 – واحد قانونی مسئولیت حسن اجرای مقررات این قانون را به عهده داشته و مکلف است با به کار گماردن متخصصین واجد صلاحیت علمی و فنی و از طریق تهیه و تدوین ضوابط، مقررات، استانداردها و دستورالعمل‌‌‌های لازم و به کارگیری امکانات تخصصی، آموزش و پژوهش و ارایه خدمات در سطح علمی پیشرفته روز تدابیر مقتضی را اتخاذ نماید.

ماده 23 – این قانون از تاریخ تصویب لازم الاجرا‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌باشد و از تاریخ مزبور کلیه قوانین و مقررات مغایر لغو و کان لم یکن تلقی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌گردد.

دولت مکلف است ‌‌‌‌‌آیین‌نامه‌‌‌های مربوطه را بر اساس پیشنهاد واحد قانونی تصویب و جهت اجرا ابلاغ نماید.

کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول این قانون مکلفند حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ اجرای قانون وضعیت خود را با مقررات آن منطبق نمایند.

قانون فوق مشتمل بر بیست و سه ماده و شش تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ بیستم فروردین ماه یک هزار و سیصد و شصت و هشت مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1368/1/30 به تایید شورای نگهبان رسیده است.

رییس مجلس شورای اسلامی- اکبر‌هاشمی