فصل اول- هدف، دامنه شمول و تعاریف
الف- هدف
هدف از تدوین این آییننامه پیشگیری از حوادث منجر به صدمات و خسارات جانی و مالی در عملیات ساختمانی و تامین ایمنی و حفاظت نیروی انسانی شاغل در کارگاههای ساختمانی است.
ب- دامنه شمول
مقررات این آییننامه به استناد ماده (85) قانون کار جمهوری اسلامی ایران تدوین و در مورد کلیه کارگاههای ساختمانی لازمالاجرا است.
ج- تعریف صاحب کار در کارگاه ساختمانی
صاحب کار شخصی است حقیقی یا حقوقی که مالک یا قائم مقام قانونی مالک کارگاه ساختمانی بوده و انجام یک یا چند نوع از عملیات ساختمانی را به یک یا چند پیمانکار محول مینماید و یا خود راسا یک یا تعدادی کارگر را در کارگاه ساختمانی متعلق به خود بر طبق مقررات قانون کار به کار میگمارد که در حالت دوم کارفرما محسوب میگردد.
د- تعریف کارفرما در کارگاه ساختمانی
کارفرما در کارگاه ساختمانی شخصی است حقیقی یا حقوقی که یک یا تعدادی کارگر را در کارگاه ساختمانی بر طبق مقررات قانون کار و به حساب خود به کار میگمارد اعم از این که پیمانکار اصلی، پیمانکار جزء و یا صاحب کار باشد.
هـ- تعریف مهندسی ناظر
مهندس ناظر شخصی است حقیقی یا حقوقی که بر طبق قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان دارای پروانه اشتغال به کار مهندسی از وزارت مسکن و شهرسازی است و در حدود صلاحیت خود، مسئولیت نظارت بر تمام یا قسمتی از عملیات ساختمانی را بر عهده میگیرد.
و- تعریف حادثه ناشی از کار
حادثه ناشی از کار به استناد ماده (60) قانون تامین اجتماعی حادثهای است که در حین انجام وظیفه و به سبب آن برای کارگر اتفاق میافتد و موجب صدماتی بر جسم و روان وی میگردد. حوادثی که برای کارگر در حین اقدام به منظور نجات سایر افراد حادثه دیده در کارگاه و مساعدت به آنان روی میدهد نیز حادثه ناشی از کار محسوب میگردد.
ز- تعریف شخص ذیصلاح
شخص ذیصلاح از لحاظ این آییننامه شخصی است که دارای پروانه اشتغال به کار مهندسی یا کاردانی از وزارت مسکن و شهرسازی و یا پروانه مهارت فنی از سازمان آموزش فنی و حرفهای وزارت کار و امور اجتماعی در رشته مربوطه باشد.
فصل دوم- مقررات کلی
ماده 1- قبل از شروع عملیات ساختمانی باید پروانهها و مجوزهای لازم توسط مالکان و صاحبان کار از مراجع ذی ربط قانونی اخذ گردد.
ماده 2- قبل از شروع عملیات ساختمانی مربوط به تاسیس کارگاههای جدید یا توسعه کارگاههای موجود، باید طبق ماده (87) قانون کار ، نقشههای ساختمانی و طرحهای مورد نظر از لحاظ پیشبینی در امر حفاظت فنی و بهداشت کار برای اظهار نظر و تایید به واحد کار و امور اجتماعی محل ارایه گردد.
ماده 3- مسئولیت اجرای مقررات این آییننامه بر اساس مواد (91) و (95) قانون کار بر عهده کارفرما است.
ماده 4- هر گاه صاحب کار اجرای کلیه عملیات ساختمانی از ابتدا تا پایان کار را کلا به یک پیمانکار محول نماید، پیمانکار مسئول اجرای مقررات این آییننامه در کارگاه خواهد بود.
ماده 5- هر گاه صاحب کار اجرای قسمتهای مختلف عملیات ساختمانی خود را به پیمانکاران مختلف محول نماید، هر پیمانکار در محدوده پیمان خود، مسئول اجرای مقررات این آییننامه خواهد بود و پیمانکارانی که به طور همزمان در یک کارگاه ساختمانی مشغول فعالیت هستند، باید در اجرای مقررات مذکور با یکدیگر همکاری نمایند و صاحب کار مسئول ایجاد هماهنگی بین آنها خواهد بود.
ماده 6- هر گاه پیمانکار اصلی اجرای قسمتهای مختلف عملیات ساختمانی را به پیمانکار یا پیمانکاران دیگر محول نماید، هر پیمانکار جزء در محدوده پیمان خود مسئول اجرای مقررات این آییننامه بوده و پیمانکار اصلی مسئول نظارت و ایجاد هماهنگی بین آنها خواهد بود.
ماده 7- هر گاه مهندسان ناظر در ارتباط با نحوه اجرای عملیات ساختمانی ایراداتی مشاهده نمایند که احتمال خطر وقوع حادثه را در بر داشته باشد، باید فورا مراتب را همراه با راهنماییها و دستورالعملهای لازم، کتبا به کارفرما یا کارفرمایان مربوطه اطلاع داده و رونوشت آن را به واحد کار و امور اجتماعی محل و مرجع صدور پروانه ساختمان تسلیم نمایند. کارفرما موظف است فورا کار را در تمام یا قسمتی از کارگاه که مورد ایراد و اعلام خطر واقع شده متوقف و کارگران را از محل خطر دور و اقدامات مقتضی در مورد رفع خطر به عمل آورد.
ماده 8- کارفرما باید وقوع هرگونه حادثه ناشی از کار منجر به فوت یا نقص عضو را کتبا و در اسرع وقت و قبل از آن که علایم و آثار حادثه از بین رفته باشد، به واحد کار و امور اجتماعی محل اطلاع دهد.
ماده 9- کارفرما باید وقوع هرگونه حادثه ناشی از کار را ظرف مدت سه روز اداری به شعبه سازمان تامین اجتماعی محل اطلاع دهد و نسبت به تکمیل و ارایه فرم ویژه گزارش حادثه اقدام نماید.
ماده 10- کارگاه ساختمانی باید به طور مطمئن و ایمن محصور و از ورود افراد متفرقه و غیر مسئول به داخل آن جلوگیری به عمل آید. همچنین نصب تابلوها و علایم هشداردهنده که در شب و روز قابل رویت باشد، در اطراف کارگاه ساختمانی ضروری است.
ماده 11- قرار دادن و انبار کردن وسایل کار، مصالح ساختمانی و نخالههای ساختمانی در معابر عمومی مجاز نیست و چنانچه انجام این امر برای مدت موقت و محدود اجتناب ناپذیر باشد، باید با شرایط زیر اقدام گردد:
الف – مجوز لازم از مرجع صدور پروانه ساختمان و سایر مراجع ذی ربط و مسئول اخذ گردد.
ب – نحوه قرار دادن، چیدن یا ریختن این وسایل و مصالح و انتخاب مکان آن به ترتیبی باشد که حوادثی برای عابران و وسایل نقلیه به وجود نیاورد و در اطراف آن نردههای متحرک و وسایل کنترل مسیر و همچنین تابلوها و علایم هشداردهنده که در شب و روز از فاصله مناسب قابل رویت باشد، نصب گردد.
ماده 12- برای جلوگیری از سقوط مصالح ساختمانی و ابزار کار بر روی کارگران و افرادی که در محوطه کارگاه ساختمانی از مجاور ساختمان در دست تخریب، احداث و یا تعمیر و بازسازی عبور مینمایند، باید یک سرپوش حفاظتی با عرض و استحکام کافی از شبکه فلزی یا از جنس الوار چوبی با شرایط زیر در دیواره اطراف ساختمان نصب گردد:
الف- سرپوش حفاظتی باید با توجه به ارتفاع و وضعیت ساختمان چنان طراحی و ساخته شود که در اثر ریزش مصالح و ابزار کار بر روی آن هیچ گونه خطری متوجه افرادی که از زیر آن عبور مینمایند، نگردد.
ب – زاویه سرپوش حفاظتی را نسبت به سطح افقی میتوان بین 30 تا 45 درجه به سوی ساختمان اختیار نمود.
ماده 13- احداث راه رو سرپوشیده موقتی در امتداد معبر عمومی مجاور کارگاه ساختمانی در موارد زیر ضروری است:
الف – چنانچه فاصله ساختمان در دست تخریب از معبر عمومی کمتر از 40 درصد ارتفاع اولیه آن باشد.
ب- در صورتی که فاصله ساختمان در دست احداث یا تعمیر و بازسازی کمتر از 25 درصد ارتفاع نهایی آن باشد.
ج – در مواردی که فاصله ساختمان در دست تخریب، احداث یا تعمیر و بازسازی از معابر عمومی بیش از حد نصابهای مقرر در بندهای (الف) و (ب) باشد، اما با توجه به شرایط و مقتضیات خاص، به نظر بازرس کار یا مراجع صدور پروانه ساختمان یا مهندس ناظر، راه روی سرپوشیده موقتی ضروری تشخیص داده شود.
ماده 14- راه روهای سرپوشیده موضوع ماده (13) دارای شرایط زیر باشند:
الف – ارتفاع راه روی سرپوشیده نباید کمتر از (2/5) متر و عرض آن نیز نباید کمتر از (1/5) متر و یا عرض پیاده روی موجود باشد.
ب- راه رو باید فاقد هرگونه مانع بوده و دارای روشنایی لازم طبیعی یا مصنوعی دایمی باشد.
ج- سقف راه رو باید توانایی تحمل حداقل 700 کیلوگرم بر متر مربع فشار را داشته باشد. به علاوه سایر قسمتهای آن نیز باید تحمل بار مربوط و فشار مذکور را داشته باشد.
د – سقف راه رو باید از الوار به ضخامت حداقل 5 سانتیمتر ساخته شده و الوارها طوری در کنار هم قرار گرفته باشند که از ریزش مصالح ساختمانی به داخل راه رو جلوگیری به عمل آید.
هـ- اطراف بیرونی سقف راه رو باید به وسیله دیواره شیب داری از چوب یا شبکه فلزی مقاوم محصور باشد. زاویه این حفاظ را نسبت به سقف میتوان بین 30 تا 45 درجه به طرف خارج اختیار نمود.
و – در صورتی که راه رو دارای درهای جانبی برای ورود و خروج مصالح و نخالههای ساختمانی و غیره باشد، این درها باید همواره بسته باشند، مگر در موارد مذکور که باید مراقبت کافی به عمل آید.
ماده 15- کلیه پرتگاهها و دهانههای باز در قسمتهای مختلف کارگاه ساختمانی و محوطه آن که احتمال خطر سقوط افراد را در بردارند، باید تا زمان محصور شدن یا پوشیده شدن نهایی و یا نصب حفاظها، پوششها و نردههای دایم و اصلی، به وسیله نردهها یا پوششهای موقت به طور محکم و مناسب حفاظت گردند.
ماده 16- نرده حفاظتی موقت موضوع ماده (15) باید دارای شرایط زیر باشد:
الف – ارتفاع آن در مورد راه پلهها و سطوح شیبدار حداقل (75) سانتیمتر و در سایر موارد حداقل (90) سانتیمتر باشد.
ب- در فواصل حداکثر (2) متر، دارای پایههای عمومی محکم باشد.
ج- در اجزای آن قسمتهای تیز و برنده وجود نداشته باشد.
ماده 17- پوشش حفاظتی موقت موضوع ماده (15) باید دارای شرایط زیر باشد:
الف- در مورد دهانههای باز با ابعاد کمتر از (45) سانتیمتر، تخته یا الوارهای چوبی با قطر حداقل (2/5) سانتیمتر.
ب- در مورد دهانههای باز با ابعاد بیشتر از (45) سانتیمتر، تخته یا الوارهای چوبی با قطر حداقل (5) سانتیمتر.
ماده 18- در مواردی که احتمال سقوط و ریزش مصالح و ابزار کار از روی جایگاهها و سکوهای کار یا لبه پرتگاهها و دهانههای باز وجود داشته باشد، باید نسبت به نصب پاخورهای چوبی به ضخامت حداقل (2/5) سانتیمتر و ارتفاع (15) سانتیمتر اقدام شود.
ماده 19 – چنانچه قبل از زدن سقفهای دایم، نیاز به ایجاد سکوی کار در محل باشد، باید از الوارهایی با ضخامت (5) و عرض (25) سانتیمتر که در کنار هم محکم به یکدیگر بسته و متصل شده باشند، استفاده شود.
ماده 20- برای جلوگیری از خطر برق گرفتگی و کاهش اثرات زیان آور میدانهای الکترومغناطیسی ناشی از خطوط برق فشار قوی، باید مقررات مربوط به حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق، در کلیه عملیات ساختمانی و نیز در تعیین محل احداث بناها و تاسیسات، رعایت گردد.
ماده 21- قبل از شروع عملیات ساختمانی در مجاورت خطوط هوایی برق فشار ضعیف، باید مراتب به اطلاع مسئولان و مراجع ذی ربط رسانده شود تا اقدامات احتیاطی لازم از قبیل قطع جریان، تغییر موقت یا دایم مسیر یا روکش کردن خطوط مجاور ساختمان با مواد مناسب از قبیل لولههای پلی اتیلن یا شیلنگهای لاستیکی و غیره انجام شود.
ماده 22- کلیه هادیها، خطوط و تاسیسات برقی در محوطه و حریم عملیات ساختمانی باید برقدار فرض شوند، مگر آن که خلاف آن ثابت گردد.
ماده 23- کلیه کارگاههای ساختمانی باید مجهز به کلاه و کفش ایمنی باشند. همچنین در صورتی که شرایط و نوع کار اقتضا نماید، سایر وسایل حفاظت فردی از قبیل دستکش حفاظتی، عینک، نقاب حفاظتی، ماسک تنفسی حفاظت، چکمه و نیم چکمه لاستیکی، کمر بند ایمنی، طناب مهار و طناب نجات مطابق ضوابط آییننامه وسایل حفاظت انفرادی باید در اختیار کارگران قرار داده شود.
فصل سوم- ماشینآلات و تجهیزات ساختمانی
ماده 24- کلیه رانندگان یا اپراتورهای ماشینآلات و تجهیزات ساختمانی باید آموزشهای لازم در مورد نحوه کار با این وسایل را طبق قوانین و مقررات مربوطه فراگرفته و دارای پروانه مهارت فنی یا گواهی نامه ویژه از مراجع ذی ربط باشند.
ماده 25- به کار بردن ماشینآلات و تجهیزات ساختمانی در نزدیکی خطوط انتقال نیروی برق باید با رعایت مواد (20) و (21) صورت گیرد.
ماده 26- قسمتهای مختلف دستگاهها و وسایل بالابر باید طبق برنامه ذیل مورد بازدیدهای دورهای یا معاینه فنی و آزمایش قرار گیرند.
الف – بازدید روزانه کلیه لوازم بستن و بلند کردن بار از قبیل قلابها، اتصالات، کابلها، زنجیرها و غیره، از نظر فرسودگی، شکستگی و هر نوع عیوب ظاهری دیگر، توسط اپراتور و مسئول دستگاه.
ب- بازدید فنی کلیه قسمتهای دستگاه، هفتهای یک بار، توسط شخص متخصص یا مسئول فنی دستگاه و ارایه گزارش به سرپرست مربوطه.
ج- معاینه فنی و آزمایش کلیه قسمتهای دستگاه توسط اشخاص متخصص و صدور گواهی نامه اجازه کار هر سه ماه یک بار و همچنین قبل از استفاده برای اولین بار و یا پس از هرگونه جا به جایی و نصب در محل جدید.
ماده 27- کلیه تعمیرات اساسی و تعویض قطعات و لوازم اصلی که بر روی دستگاه بالابر انجام میشود، باید در دفتر ویژهای ثبت و توسط متخصص مربوطه امضا گردد. این دفتر همراه با گواهی نامههای اجازه کار موضوع بند (ج) ماده (26)، باید نزد مالک و کارفرمای دستگاه نگاهداری و در هنگام لزوم ارایه گردد.
ماده 28- کلیه قسمتهای تشکیلدهنده دستگاهها و وسایل بالابر و اجزای آنها باید با رعایت اصول و قواعد فنی و طبق استانداردها و ضرایب اطمینان مندرج در «آییننامه حفاظتی وسایل حمل و نقل و جا به جا کردن مواد و اشیا در کارگاهها» طراحی، محاسبه و ساخته شده و توسط اشخاص ذیصلاح نصب، تنظیم و آماده به کار شوند.
ماده 29- حداکثر ظرفیت بار مجاز و همچنین سرعت کار مطمئن هر وسیله بالابر باید بر روی لوحهای نوشته و در محل مناسبی بر روی دستگاه نصب و مفاد آن دقیقا رعایت گردد.
ماده 30 – قلاب دستگاهها و وسایل بالابر باید دارای شرایط زیر باشد:
الف- مجهز به شیطانک یا ضامن باشد تا مانع جدا شدن اتفاقی بار از آن گردد.
ب – حداکثر باری که میتوان به وسیله آن بلند نمود، به طور واضح بر روی آن حک شده باشد.
ج – در صورتی که نوع کار ایجاب نماید، مجهز به دستگیره مناسبی باشد که بتوان آن را در حالت تعلیق، تغییر مکان داده و در وضع مناسب قرار داد.
ماده 31- میزان حداکثر مجاز بار بدون خطر زنجیرها، کابلها و سایر وسایل بلند کردن و بستن بار باید بر روی پلاک فلزی درج و به آنها متصل باشد.
ماده 32- دستگاههای بالابر ثابت از قبیل جرثقیلهای برجی (Towe Cranes ) و وینچها باید به طور مطمئن در محل نصب خود مهار گردیده و وزنههای تعادل آنها متناسب با حداکثر میزان حمل بار محاسبه و در نظر گرفته شود. در مورد جرثقیلهای برجی، استحکام و مقاومت زمین محل استقرار دستگاه قبل از شروع عملیات نصب و مونتاژ باید مورد بررسی قرار گیرد. همچنین نحوه مهار این دستگاهها باید به ترتیبی باشد که در مقابل حداکثر نیروی باد و طوفان در محل، مقاومت کافی داشته باشند.
ماده 33- هر دستگاه بالابر علاوه بر اپراتور یا راننده، باید دارای یک نفر کمک اپراتور یا علامتدهنده نیز باشد. این شخص باید در مورد نحوه علامت دادن با دستها یا وسایل هشداردهنده و نوع علایم مشخصه و یکنواخت، آموزش لازم را دیده باشد. در مواردی که به علت محدود بودن میدان دید اپراتور و یا هرگونه شرایط و موقعیتهای خاص، به بیشت از یک نفر علامتدهنده نیاز باشد، باید علایم حرکت فقط توسط یکی از آنها که نفر اصلی است، داده شود. اما در عین حال اپراتور باید از علامت توقفی که در موارد خطر توسط هر کدام از آنان داده میشود، تبعیت نماید.
ماده 34- مسیر حرکت و محل استقرار جرثقیلها و دیگر وسایل بالابر باید قبلا به طور دقیق بازدید و بررسی شود تا درموقع حرکت و کار، خطری از طریق برخورد با سیم و کابلهای برق یا تاسیسات و بناهای موجود و یا سقوط در محلهای حفاری شده و غیره، متوجه اپراتور، کارگران و افراد دیگر نشود.
ماده 35- از روی معابر و فضاهای عمومی مجاور کارگاه ساختمانی نباید هیچ باری به وسیله دستگاههای بالابر عبور داده شود و چنانچه انجام این کار اجتناب ناپذیر باشد، باید این معابر و فضاها با استفاده از وسایل مناسب محصور، محدود و یا مسدود گردیده و همچنین علایم هشداردهنده موثر از قبیل تابلوها، پرچمهای مخصوص یا چراغهای چشمک زن به کار برده شود.
ماده 36- به رانندگان یا اپراتورهای دستگاهها و وسایل بالابر نباید کار دیگری ارجاع شود.
همچنین افراد مزبور در هنگام روشن بودن دستگاه و یا آویزان بودن بار، مجاز به ترک و رها کردن دستگاه نمیباشند.
ماده 37- راننده یا اپراتور دستگاه بالابر و افراد کمکی و علامت دهنده، در هنگام انجام وظیفه، حق خوردن، آشامیدن و استعمال دخانیات را ندارند.
ماده 38- به هیچ وجه نباید اجازه داده شود که کارگران بر روی بار مورد حمل سوار شوند و یا برای جا به جا شدن از وسایل بالابر استفاده نمایند.
ماده 39- در هنگام بهرهبرداری از جرثقیلهای سیار موتوری باید دقت شود که جکها به طور صحیح استفاده و در محل مناسب استقرار یابند.
ماده 40- در هنگام باد، طوفان و بارندگی شدید، باید از کار کردن با دستگاهها و وسایل بالابر خودداری شود.
ماده 41- کابین راننده یا اپراتور ماشینآلات راهسازی و ساختمانی باید دارای شرایط زیر باشد:
الف- به ترتیبی باشد که راننده یا اپراتور را در برابر شرایط جوی و گرد و غبار محافظت نموده و نیز میدان دید کافی برای او تامین نماید.
ب- کلیه شیشههای درها و پنجرهها از نوع مقاوم و نشکن باشند.
ج- دارای رکاب و دستگیرهای باشد که راننده یا اپراتور بتواند به راحتی و با ایمنی کامل سوار و پیاده شود.
د- پله و رکاب ترجیحا مشبک و پنجرهای باشد تا گل و لای بر روی آن متراکم نشده و باعث لغزش پای راننده و اپراتور نگردد. ضمنا از آلوده شدن آن به روغن، گریس یا سایر مواد لغزنده باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 42- در مواردی که میدان دید راننده یا اپراتور ماشینآلات راهسازی و ساختمانی محدود باشد، وجود یک نفر کمک یا علامتدهنده الزامی است.
ماده 43- راننده یا اپراتور قبل از ترک ماشینآلات راهسازی و ساختمانی باید دستگاه را ترمز ودر صورت وجود تیغه یا باکت یا خاک بردار، آن را پایین آورده و بر روی زمین قرار داده و دستگاه را خاموش نماید.
ماده 44- در شرایطی که به دلیل سستی بستر یا ازدیاد شیب آن، تعادل دستگاه خاک برداری به خطر افتد نباید آن را به کار انداخت یا مورد استفاده قرار داد.
ماده 45- هنگامی که ماشینآلات راهسازی و ساختمانی در حال کار هستند، ورود افراد به داخل شعاع عمل آنها باید ممنوع گردد.
ماده 46- ماشینآلات راهسازی و ساختمانی را نباید شبها در حاشیه جادههای عمومی متوقف نمود. چنانچه در موارد خاص این کار اجتناب ناپذیر گردد، باید اطراف آنها با وسایل مناسب هشداردهنده از قبیل پرچم قرمز، علایم شبرنگ، چراغ قرمز چشمک زن و غیره، محدود و علامتگذاری شود.
ماده 47- استفاده از ماشینآلات راهسازی و ساختمانی در غیر از موضوع تعریف شده ممنوع میباشد.
ماده 48- در هنگام حرکت بیل مکانیکی، باکت یا خاک بردار آن باید خالی از بار باشد. همچنین بوم آن باید در جهت حرکت قرار گیرد.
ماده 49- در موقع تعمیر باکت یا خاک بردار بیل مکانیکی یا لودر یا تعویض ناخنهای آن، باید آن را قبلا در محل خود محکم نمود تا از حرکت ناگهانی آن و ایجاد حادثه جلوگیری به عمل آید.
ماده 50- از تیغههای بولدوزر نباید به عنوان ترمز استفاده شود، مگر در مواردی استثنایی و اضطراری.
ماده 51- در کارگاههایی که از ماشینآلات خاک برداری و یا وسایل نقلیه موتوری ویژه حمل و جا به جایی مصالح ساختمانی استفاده میشود، باید راههای ورود و خروج ایمن و مناسب برای آنها ایجاد و نسبت به نصب علایم خطر و هشداردهنده مناسب اقدام گردد.
ماده 52- در بارگیری و تخلیه وسایل نقلیه موتوری ویژه حمل و جا به جایی مصالح ساختمانی باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرد:
الف- وزن تقریبی مصالح بار شده از ظرفیت مجاز وسیله نقلیه تجاوز ننماید.
ب- ارتفاع بار از دیوارههای اطاق بارگیری تجاوز ننماید و در مواردی که نوع و وضعیت بار به ترتیبی باشد که این امر اجتناب ناپذیر گردد، باید به وسیله کابل فلزی یا طناب مناسب نسبت به مهار آن به طور مطمئن و ایمن اقدام شود.
ج- مصالحی از قبیل آجر، سنگ و غیره باید به وسیله برزنت یا توریهای محکم پوشیده و محفوظ شوند. مگر آن که ارتفاع بار از ارتفاع دیوارههای اطاق بارگیری کمتر باشد. در مورد مصالح ریزدانه پوشش بار الزامی است.
د – در هنگام بار زدن قطعات و مصالح سنگین و حجیم از قبیل تیرآهن، قطعات ساخته شده اسکلتهای فلزی، لولههای بزرگ و غیره، باید طوری روی هم چیده شوند که هنگام تخلیه بار و باز کردن دیوارههای اطاق بارگیری، از لغزش آنها بر روی هم و ایجاد حادثه پیشگیری به عمل آید. همچنین نحوه بارگیری و توزیع قطعات مذکور در اطاق بارگیری باید به ترتیبی باشد که مرکز ثقل کامیون را به یک سمت آن متوجه نساخته و تعادل آن در هنگام حرکت حفظ شود.
هـ- در بارگیری و تخلیه قطعات و مصالح سنگین و حجیم باید از وسایل مکانیکی استفاده شود.
و- در موقع بار زدن مواد و مصالحی از قبیل شن، ماسه، سنگ، آجر، خاک، نخاله و ضایعات ساختمانی به وسیله لودر و بیل مکانیکی و یا قطعات و مصالح سنگین و حجیم به وسیله جرثقیل، باید سرنشینان وسیله نقلیه آن را ترک و تا پایان بارگیری در محل مناسبی مستقر شوند.
ز- در هنگام بارگیری یا تخلیه وسایل نقلیه موتوری، باید علاوه بر استفاده از ترمز دستی، از موانع مناسب از قبیل بلوکهای چوبی نیز برای جلوگیری از حرکت اتفاقی و مهار وسایل مذکور استفاده شود.
ح- در مواردی که کار تخلیه و بارگیری درمحیطهای بسته انجام میشود، باید تهویه لازم و کافی صورت گیرد. در غیر این صورت باید موتور وسیله نقلیه خاموش شود.
ماده 53- دهانههای سیلوهای مصالح ساختمانی و قیف تغذیهکننده تراک میکسر و پمپ بتن باید به وسیله چند میله عمود بر هم حفاظگذاری شوند تا از سقوط افراد به داخل آنها جلوگیری به عمل آید.
ماده 54- کف توقفگاه ماشینآلات سنگین ساختمانی و وسایل نقلیه موتوری ویژه حمل و جا به جایی مصالح ساختمانی باید دارای شرایط زیر باشد:
الف – هموار و حتی الامکان قابل شست و شو باشد.
ب – از استحکام کافی برخوردار باشد تا در هنگام زدن جک در زیر ماشینآلات و وسایل نقلیه موتوری، از در رفتن جک و ایجاد حادثه جلوگیری به عمل آید.
ج – مجاری مناسبی در آن پیشبینی شده باشد تا در صورت ریزش یا نشت مواد سوختی، مواد مذکور به چالهها و مخازن قابل تخلیه هدایت گردند.
فصل چهارم- وسایل دسترسی موقت (داربست و نردبان)
بخش اول- داربست
تعریف: داربست ساختاری است موقتی شامل یک یا چند جایگاه، اجزای نگاهدارنده، اتصالات و تکیهگاهها که در حین اجرای هرگونه عملیات ساختمانی به منظور دسترسی به بنا و حفظ و نگاهداری کارگران یا مصالح در ارتفاع، مورد استفاده قرار میگیرد.
مقررات کلی داربستها
ضرورت استفاده از داربست و صلاحیت افراد ذی ربط
ماده 55- در کلیه عملیات ساختمانی که امکان انجام آنها از روی زمین یا کف طبقات ساختمان و یا با استفاده ازنردبان به طور ایمن و بدون خطر امکان پذیر نباشد، باید از داربست استفاده نمود.
ماده 56- بر پا کردن، پیاده کردن و دادن تغییرات اساسی در داربستها باید تحت نظارت شخص ذیصلاح و به وسیله کارگرانی که در اینگونه کارها تجربه کافی دارند انجام گیرد.
کیفیت اجزای داربست
ماده 57- اجزای داربستها و کلیه وسایلی که در آن به کار میرود باید از مصالح مناسب و مرغوب، طوری طراحی، ساخته و آماده شوند که واجد شرایط ایمنی کار برای کارگران بوده و توانایی تحمل چهار برابر بار مورد نظر را داشته باشند.
ماده 58- قطعات چوبی که در ساخت داربستها به کار میروند باید از کیفیت مرغوبی برخوردار بوده و الیاف بلندی داشته باشند. همچنین عاری از هرگونه عیب و بدون گره، پوسته، کرم خوردگی و پوسیدگی بوده و نیز رنگ نشده باشند.
ماده 59- تختهها و الوارهایی که در داربست به کار برده میشوند، باید در برابر ترک خوردگی محافظت گردند.
ماده 60- وسایلی که برای ساخت دابستها به کار میروند باید در شرایط خوبی در انبار نگاهداری شوند و از وسایل نامناسب جدا گردند.
ماده 61- از طنابهای لیفی در مکانهایی که احتمال آسیب دیدگی اینگونه طنابها وجود دارد، نباید استفاده شود.
ماده 62- طنابهایی که با اسیدها یا مواد خورنده و فرساینده دیگر در تماس بوده اند، یا معیوبند نباید به کار گرفته شوند.
ماده 63- میخهایی که برای اتصال اجزای داربست چوبی به کار برده میشوند، باید به اندازه مناسب و تعداد کافی باشند و تا انتها به طور کامل کوبیده شوند نه اینکه نیمه کار کوبیده شده و سپس خم گردند. همچنین در داربست نباید میخهای چدنی به کار برده شود.
پایداری و استحکام داربست
ماده 64- داربستها باید با ضریب اطمینانی تا چهار برابر حداکثر بارگیری طراحی شده و به طور ایمن مهار گردند.
ماده 65- به جز داربستهای مستقل، هر داربستی باید در فاصلههای مناسب، در دو جهت عمومی و افقی محکم به ساختمان مهار شود.
ماده 66- هر سازه و هر وسیلهای که به عنوان تکیهگاه و جایگاه کار مورد استفاده قرار میگیرد، باید طبق اصول فنی ساخته شده و پایه محکمی داشته باشد و با مهاربندی مناسبی استوار گردد.
ماده 67- پایههای داربست باید به طور مطمئن و محکم مهارشود تا مانع نوسان و جا به جایی و لغزیدن داربست گردد.
ماده 68- در داربستهای مستقل حداقل یک سوم تیرهای حامل جایگاه تا پیاده شدن کامل داربست باید در جای خود باقی بمانند و بر حسب مورد به تیرهای افقی یا به تیرهای عمومی به طور محکم بسته شوند.
ماده 69- هرگز نباید برای تکیهگاه داربست یا ساخت آن از آجرهای لق، بشکه، جعبه یا مصالح نامطمئن دیگر استفاده شود.
ماده 70- بخشهای فلزی داربست باید فاقد ترک خوردگی، رنگ زدگی یا عیوب دیگر باشند.
ماده 71- هر یک از بخشهای داربست باید طوری متصل و مهاربندی شوند که در حین استفاده از داربست جا به جا نشوند.
بازرسی و کنترل داربست
ماده 72- داربست باید در موارد زیر توسط شخص ذیصلاح مورد بازدید و کنترل قرارگیرد تا از پایداری، استحکام و ایمنی آن اطمینان حاصل و گواهی کتبی صادر گردد.
الف – قبل از شروع به استفاده از آن.
ب – پس از هرگونه تغییرات، تعویض اجزا و یا ایجاد وقفه طولانی در استفاده از آن.
ج – پس از قرار گرفتن در معرض باد، طوفان، زلزله و غیره که استحکام و پایداری داربست مورد تردید باشد.
ماده 73- هیچ بخشی از داربست را نباید پیاده کرد و داربست را در حالتی به جا گذاشت که بتوان از بخشهای باقیمانده استفاده نمود مگر آن که بخش به جا مانده منطبق با این مقررات باشد.
ماده 74- اگر قسمتی از داربست احتیاج به تعمیر داشته باشد، نباید قبل از رفع نقص و تعمیر داربست به کارگران اجازه کار کردن بر روی آن داده شود.
ماده 75- بعد از اتمام کار روزانه، باید کلیه ابزار و مصالح از روی داربست برداشته شود.
ماده 76 – در موقع پیاده کردن داربست باید مراقبت لازم به عمل آید که کلیه میخها از قطعات پیاده شده چوبی، کشیده شوند.
استفاه از داربست
ماده 77- در طول مدت استفاده از داربست باید دایما نظارت شود تا بار بیش از اندازه و مصالح ساختمانی غیر لازم روی آن قرار داده نشود.
ماده 78 – تا آن جا که امکان دارد بار روی داربست باید به طور یکنواخت توزیع گردد، تا از عدم تعادل خطرناک داربست جلوگیری شود.
ماده 79- از داربستها نباید برای انبار کردن مصالح ساختمانی استفاده شود مگر مصالحی که برای کوتاه مدت و انجام کار فوری مورد نیاز باشد.
ماده 80- در مواقعی که هوا طوفانی است و باد شدید میوزد، کار باید متوقف گردد تا آن که تمام احتیاطهای لازم اتخاذ شود.
ماده 81- در مواردی که روی جایگاه داربست برف یا یخ وجود داشته باشد، کارگران نباید روی آن کار کنند، مگر آن که قبلا برف یا یخ از روی جایگاهها برداشته شده و روی آنها ماسه نرم ریخته شود.
ماده 82- در قسمتهایی از کابل یا طناب داربست که احتمال بریدگی یا ساییدگی میرود باید با تعبیه بالشتک از آن محافظت شود.
ماده 83- هنگامی که در مجاورت خطوط نیروی برق احتیاج به نصب داربست باشد، این کار باید با رعایت مواد (20) و (21) انجام شود.
نصب دستگاههای بالابر روی داربست
ماده 84- هر گاه لازم شود روی داربست دستگاه بالابر نصب گردد، باید موارد زیر رعایت گردد:
الف – بخشهای متشکله داربست به دقت بازرسی شوند و در صورت لزوم به نحو مناسبی به مقاومت آن افزوده شود.
ب – از حرکت و جا به جایی تیرهای افقی داخل دیواری جلوگیری شود.
ج – پایههای عمومی به طور محکمی به بخش مقاوم ساختمان و در محلی که دستگاه بالابر باید نصب گردد، متصل و مهار شوند.
ماده 85- هر گاه به هنگام بالا یا پایین رفتن بار امکان برخورد آن با داربست وجود داشته باشد، باید برای جلوگیری ازگیر کردن بار به داربست، سر تا سر ارتفاع آن در مسیر حرکت بار، با نردههای عمودی پوشیده شود.
جایگاه کار
ماده 86- کلیه داربستها باید دارای تعداد کافی جایگاه کار باشند.
ماده 87- هیچ بخشی از جایگاه کار نباید بر روی آجرهای لق، لولههای آب، دودکش و سایر مصالح غیر مطمئن و نامناسب قرار گیرد.
ماده 88- از جایگاه داربست زمانی باید استفاده شود که ساخت آن به اتمام رسیده و وسایل حفاظتی لازم به طور مناسب نصب شده باشد.
ماده 89- عرض جایگاه کار باید با نوع کار مناسب و در هر بخش آن گذرگاه بازی به عرض حداقل (60) سانتیمتر بدون هرگونه مانع فراهم گردد.
ماده 90- در هیچ موردی عرض جایگاه کار نباید از اندازههای زیر کمتر باشد:
الف- (60) سانتیمتر، اگر جایگاه فقط برای عبور اشخاص به کار میرود.
ب- (80) سانتیمتر، اگر از جایگاه برای قرار دادن مصالح ساختمانی استفاده میشود.
ج – (110) سانتیمتر، اگر از جایگاه برای نگاهداری جایگاه یا سکوی بلندتر دیگری استفاده میشود.
د – (130) سانتیمتر، اگر از جایگاه برای نصب یا شکل دادن به سنگهای نمای ساختمان استفاده میشود.
هـ- (150) سانتیمتر، اگر از جایگاه هم برای نگاهداری سکوی بلندتر دیگر و هم برای نصب و شکل دادن به سنگهای نمای ساختمان استفاده میشود.
ماده 91- به طول کلی عرض جایگاهی که با تیرهای داخل دیواری نگاهداری میشود، نباید از (150) سانتیمتر بیشتر باشد.
ماده 92- یک فضای خالی بالاسری، حداقل به ارتفاع (180) سانتیمتر باید بالای جایگاه کار درنظر گرفته شود.
ماده 93- جایگاه هر داربست باید حداقل یک متر پایینتر از منتهی الیه تیرهای عمودی قرار گیرد.
ماده 94- الوارهایی که جزیی از جایگاه کار به شمارمی آیند باید دارای شرایط زیر باشند:
الف- با در نظر گرفتن فاصله بین تیرهای تکیهگاه جایگاه، صخامت آنها ایمنی لازم را تامین نماید. در هیچ موردی ضخامت الوارها از (5) سانتیمتر کمتر نبوده و ضخامتها مساوی باشند.
ب- عرض آنها با هم مساوی و حداقل (25) سانتیمتر باشد.
ماده 95- هر الوار که جزیی از جایگاه کار به شمار میآید، نباید بیش از (4) برابر ضخامت آن از انتهای تکیهگاه تجاوز نماید.
ماده 96- الوارها نباید روی همدیگر قرار گیرند تا خطر برخورد پای کارگران به لبه الوارها و افتادن آنان به حداقل کاهش یابد و نیز جا به جایی چرخهای دستی به آسانی صورت گیرد.
ماده 97- الوارهایی که جزو سکوی کار به شمار میآیند، باید حداقل با سه تکیهگاه نگاهداری شوند، مگر آن که فاصله بین تکیهگاهها و ضخامت الوارها به اندازهای باشد که خطر شکم دادن بیش از حد و یا بلند شدن سر دیگر تخته در بین نباشد.
ماده 98- جایگاههای کار باید به شیوهای ساخته شوند که الوارهای تشکیلدهنده آنها، هنگام استفاده جا به جا نشوند.
ماده 99- هر سکو یا جایگاه که بیش از (2) متر بالای زمین یا کف قرار دارد باید دارای تختهبندی نزدیک به هم باشد تا هیچ نوع ابزار، لوازم کار و مصالح از لای آنها به پایین سقوط ننماید. ضمنا استقرار تختهها در امتداد همدیگر به شکلی باشد که برخورد پا به لبه آنها ممکن نگردد.
حفاظگذاری جایگاهها کار
ماده 100- هر بخشی از جایگاه کار یا محل کاری که بلندی آن بیش از (120) سانتیمتر باشد و امکان سقوط از روی آن وجود داشته باشد، باید دارای جان پناه با شرایط زیر باشد:
الف- حفاظ از جنس مرغوب و مناسب و دارای استحکام کافی باشد.
ب- نرده بالایی بین (90) تا (110) سانتیمتر بالای سطح جایگاه قرار گیرد.
ج- برای جلوگیری از سرخوردن کارگران و یا افتادن مصالح ساختمانی و ابزار کار از روی جایگاه و پاخوری در لبه باز جایگاه به بلندی (15) سانتیمتر و ضخامت حداقل (2/5) سانتیمتر نصب شود.
د- نرده میانی بین پاخور و نرده بالایی قرار داده شود.
هـ- حتی الامکان سرپوش مناسب حفاظتی در لبه خارجی جایگاهها نصب گردد.
ماده 101- حفاظها نردهای و پاخورهای لبه جایگاه داربست باید در سوی داخلی ستون عمودی مهار شوند.
ماده 102- نردهها، پاخورها و وسایل دیگر حفاظتی که در جایگاه داربست به کار رفته اند، نباید از جای خود برداشته شوند مگر در زمانی و در حدی که برای ورود اشخاص، حمل یا جا به جایی مصالح ساختمانی لازم است.
ماده 103- جایگاههای داربست معلق باید از هر سو دارای حفاظ نردهای و پاخور باشند. اما:
الف- اگر کار به نحوی باشد که نتوان حفاظ را با شرایط بند (ب) ماده (100) نصب نمود، ارتفاع حفاظ طرف دیوار را میتوان (70) سانتیمتر اختیار نمود.
ب- اگر کارگران روی سکو یا جایگاه به طور نشسته کار میکنند، نصب حفاظ و پاخور سمت دیوار الزامی نیست ولی در این حالت جایگاه باید مجهز به طناب، کابل یا زنجیرهایی باشد تا کارگران در صورت سرخوردن بتوانند از آن به عنوان دستگیره استفاده نمایند.
ماده 104- فاصله بین دیوار و جایگاه باید تا حد امکان کم باشد. مگر در مواردی که کارگران روی جایگاه به طور نشسته کار میکنند که در این حالت فاصله بین دیواره و جایگاه را میتوان حداکثر (45) سانتیمتر اختیار نمود.
مقررات ویژه داربستهای فلزی لوله ای
مقررات کلی
ماده 105- داربستهای فلزی لولهای باید دارای شرایط زیر باشند:
الف- از مواد مناسبی مانند لولههای فولادی یا فلز مشابهی که استقامتی نظیر فولاد دارد، ساخته شده باشند.
ب – استحکام کافی برای نگاهداری بار مورد نظر با ضریب اطمینان چهار داشته باشند.
ماده 106- تمام قطعات عمومی و افقی داربستهای فلزی لولهای باید به طور مطمئنی به همدیگر متصل شوند.
ماده 107- لولههایی که در داربستهای فلزی لولهای به کار میروند، باید مستقیم و عاری از زنگزدگی، خوردگی، قرشدگی و سایر معایب باشند.
ماده 108- سرهای انتهایی لولههای فلزی باید صاف باشند تا در مواقع افزایش ارتفاع داربست، نقاط اتکا و اتصال، کاملا روی همدیگر قرار گیرند.
ماده 109- لولهها باید به اندازه و با مقاومت مناسب برای باری که میباید تحمل نمایند، اختیار شوند و در هیچ مورد قطر خارجی آنها کمتر از (5) سانتیمتر نباشد.
پایههای عمودی
ماده 110- پایهها درداربستهای فلزی لولهای باید همیشه در وضعیت عمومی نگاهداری شوند و محل استقرار آنها روی زمین از استقامت کافی برخوردار بوده و حتی الامکان از کفشکهای فلزی با سطح اتکای مناسب برخوردار باشد.
ماده 111- اتصالات در پایههای عمودی باید به طریق زیر باشند:
الف- به تیرهای افقی یا سایر قطعات مقاوم که مانع جا به جایی آنها شود، اتصال داده شوند.
ب- به تناوب طوری بسته شوند که اتصالات مجاور در یک سطح نباشند.
ماده 112- فواصل بین پایههای عمودی نباید از اندازههای زیر تجاوز نماید:
الف – (8/1) متر برای کارهای سنگین با قابلیت تحمل (350) کیلوگرم بر متر مربع.
ب – (3/2) متر برای کارهای سبک با قابلیت تحمل (125) کیلوگرم به متر مربع.
تیرهای افقی
ماده 113- تیرهای افقی باید حداقل تا (3) پایه عمودی ادامه داشته و به طور مطمئن به هر پایه عمودی متصل باشند.
ماده 114- اتصالات بین تیرهای افقی باید به پایههای عمودی بسته شده و در طبقات مختلف مستقیما روی هم قرار نگیرند.
ماده 115- فاصله عمودی بین تیرهای افقی نباید از (2) متر تجاوز نماید.
ماده 116- زمانی که جایگاههای کار از جای خود برداشته میشوند، کلیه تیرهای افقی باید برای حفظ پایداری داربست در محل خود باقی بمانند.
دستکها
تعریف: دستکها بخشی از داربست هستند که بر روی آنها جایگاه کار قرار دارد. در داربستهایی که فقط دارای یک ردیف پایه هستند، یک سر دستکها در داخل دیوار قرار میگیرند، اما در داربستهایی که به وسیله دو ردیف پایه برپا میشوند، هر دو سر دستکها بر روی تیرهای افقی قرار داده میشوند.
ماده 117- در داربستهای فلزی لولهای یک دستک باید کنار هر پایه عمودی قرار گیرد.
ماده 118- طول هر کدام از دستکها در داربستهای فلزی لولهای نباید از (1/5) متر تجاوز نماید.
ماده 119- فاصله دستکها برای کارهای سنگین در داربستهای فلزی لولهای نباید از (90) سانتیمتر و برای کارهای نیمه سنگین از (115) سانتیمتر تجاوز نماید.
ماده 120- در حالتی که یک سر دستکهای داربست به دیوار ساختمان تکیه دارند، باید حداقل 10 سانتیمتر در داخل دیوار فرو روند.
مهار کردن داربست
ماده 121- داربست باید به طور مطمئنی به دیوار ساختمان مهار شود و نحوه اتصال لولههای مهار باید به ترتیب زیر باشد:
الف- لولههای مهار در نقاط برخورد پایهها با تیرهای افقی به داربست بسته شوند.
ب- انتهای دیگر لولههای مهار به بدنه ساختمان به طور محکم بسته شوند.
ج- اولین، آخرین و یکی در میان از پایهها به وسیله لولههایی به ساختمان مهار شوند.
اتصالات
ماده 122- مفاصل و اتصالات داربستهای فلزی لولهای باید:
الف- از جنس فولاد چکش خوار و غیر قابل خورده شدن یا از مواد مشابهی با همان مشخصات و استقامت باشند.
ب – به وسیله قفل و بست با بوشن و یا سه راهی و چهار راهی بر روی سر تا سر قطعات، به سطوح اتکای مورد استفاده متصل گردند به نحوی که اتصالات هرز نبوده و حرکت و لرزش نداشته باشند.
ماده 123- اتصالات نباید باعث تغییر شکل در لولهها شده و یا خود تغییر شکل یابند.
ماده 124- اتصالات دارای پیچ و مهره باید تا آخرین دندانه کاملا پیچ و سفت شوند.
داربستهای معلق با راه اندازی دستی
ماده 125- تیرهای پیش آمده باید:
الف – دارای مقاومت و سطح مقطع کافی برای تامین استحکام و پایداری داربست باشند.
ب – به طور عمودی به نمای خارجی ساختمان نصب گردند.
ماده 126- بخش پیش آمده این تیرها از ساختمان باید به گونهای باشد که در زمانی که جایگه کار (پلات فورم) در حالت آویزان ثابت مانده، فاصله جایگاه از نمای خارجی ساختمان از (30) سانتیمتر بیشتر نباشد مگر در موارد استثنایی که در ماده (104) به آن اشاره شده است.
ماده 127- تیرهای پیش آمده باید به وسیله پیچ یا وسایل مشابه به طور مطمئنی به اجزای اصلی ساختمان متصل و مهار شوند.
ماده 128- پیچهای مهار باید به خوبی سفت شوند و به طور مطمئنی تیرهای پیش آمده را به اسکلت و بدنه ساختمان متصل سازند.
ماده 129- در مواقعی که تیرهای پیش آمده با کیسههای شن یا وزنههای تعادل مهار میشوند، وسایل فوق باید به طور اطمینان بخشی به تیرهای پیش آمده بسته شوند.
ماده 130- در انتهای هر یک از تیرهای پیش آمده یا هر یک از تیر آهنهای حمال باید پیچهای متوقفکننده نصب شود.
ماده 131- طنابهای آویز باید:
الف – از الیاف مرغوب طبیعی یا مصنوعی یا سیم فولادی تشکیل شوند.
ب- حداقل دارای ضریب اطمینان (10) برای رشتهها و فیبرها و ضریب اطمینان (6) برای سیم فولادی باشند.
ماده 132- طنابهای آویز باید دور پولیها و قرقرههای مناسبی جمع شوند تا جایگاه بتواند به راحتی و به طور اطمینان بخشی بالا و پایین برود.
ماده 133- طنابهای آویز باید به طور مناسبی در مقابل ساییدگی و خوردگی محافظت شوند.
ماده 134- طول جایگاههای کار (پلات فورمهای) داربستهای معلق با راه اندازی دستی نباید از (8) متر و عرض آنها از (60) سانتیمتر تجاوز نماید.
ماده 135- جایگاههای کار باید:
الف – به وسیله دو یا چند طناب یا زنجیر آویزان باشند، به طوری که بیش از (3/5) متر از یکدیگر فاصله نداشته باشند.
ب- به وسیله نردههایی که بر روی رکابهای فلزی تکیه دارند، محافظت شده و این رکابها به طنابها و زنجیرههای آویز متصل شوند.
ماده 136- در هیچ زمانی طناب میانی نباید بیشتر از هر یک از دو طناب کناری آن کشیده شود.
ماده 137- رکابهای جایگاه کار (پلات فورم) باید از زیر تختههای جایگاه عبور کرده و به طور محکم به آنها بسته شوند.
ماده 138- بیش از دو نفر کارگر نباید به طور همزمان بر روی جایگاه داربست معلق با راه اندازی دستی کار نمایند.
ماده 139- در مواقعی که داربست معلق به راه اندازی دستی مورد استفاده قرار نمیگیرد، باید به بدنه ساختمان بسته شوند یا به سطح زمین پایین آورده شده و ابزار کار و مصالح از روی آن برداشته شود.
ماده 140- داربست معلق با راه اندازی دستی قبل از به کارگیری باید به وسیله دو بار بارگیری آزمایشی در مسافت کوتاه آزمایش شود.
ماده 141- در داربستهای معلق با راه اندازی دستی که کارگران بر روی جایگاه آن به طور نشسته کار میکنند، باید وسایلی پیشبینی شود که جایگاه را حداقل در فاصله 45 سانتیمتر بدنه ساختمان نگهدارد تا هنگام تکان خوردن داربست، مانع برخورد زانوهای کارگران با دیوار گردد.
داربستهای معلق با راه اندازی ماشینی
ماده 142- تیرهای پیش آمده باید با مقررات مواد (125) تا (128) و ماده (130) مطابقت داشته باشند.
ماده 143- در داربست معلق با راه اندازی ماشینی نباید از کیسههای شن یا وزنههای تعادل به عنوان وسایل نگهدارنده و مهار تیرهای پیش آمده استفاده شود.
ماده 144- فقط کابلهای آویز فولادی که با مقررات بند (ب) ماده (131) منطبق باشند، باید در داربستهای معلق با راه اندازی ماشینی به کار برده شوند.
ماده 145- طول کابلهای تعلیق باید به اندازهای باشد که در وضعیتی که جایگاه در پایینترین حد خود قرار دارد، حداقل دو دور کابل روی هر استوانه باقی بماند.
ماده 146- انتهای کابلهای تعلیق باید به طور مطمئنی به وسیله گیرهها یا سایر وسایل موثر به ماشین بالابر بسته شوند.
ماده 147- ماشینهای بالابر داربست باید طوری ساخته و نصب گردند که بخش متحرک آنها برای بازرسی به آسانی در دسترس باشند.
ماده 148- بدنه ماشینهای بالابر باید به وسیله پیچها یا وسایل موثر دیگر به طور مطمئنی به تکیهگاهها و دستکهای جایگاه متصل شود.
ماده 149 - وینچها در داربستهای معلق باید:
الف- از نوع متوقفکننده اتوماتیک باشند یا؛
ب- به ضامن، گیره (شیطانک) و یا وسیله قفلکننده موثر دیگر مجهز باشند، به طوری که جایگاه را بتوان در هر سطحی به طور اطمینان بخشی متوقف نمود و مواقعی که از کنترل دست رها میشود، گیره به طور اتوماتیک عمل کند. همچنین زمانی که گیره قبل از پایین آوردن جایگاه لزوما از قید رها میشود، یک وسیله مناسب ایمنی باید فراهم باشد تا از برگشت وینچ جلوگیری نماید.
ماده 150- شستی یا اهرم راه اندازی ماشین بالابر باید به ترتیبی باشد که وقتی فشار دست از روی آن رها میشود، موتور فورا متوقف شده و به طور اطمینان بخشی جایگاه را نگهدارد.
ماده 151- قسمتهای متحرک ماشین بالابر باید حداقل یک بار در هفته بازرسی شود.
ماده 152- زمانی که ماشین بالابر جا به جا میشود، باید قبل از این که مجددا به کار گرفته شود، مورد بازرسی و معاینه کامل قرار گیرد.
ماده 153- جایگاههای کار باید با مقررات ماده (135) منطبق باشند.
ماده 154- طول جایگاههای کار نباید از (8) متر و عرض آنها از (1/5) متر تجاوز نماید.
ماده 155- در مواقعی که کارگران بر روی داربستهای معلق سنگین کار مینمایند، ایمنی کابلهای تعلیق باید به وسیله قفل کردن وینچها یا طرق موثر دیگر تامین گردد.
ماده 156 – باید از تکان خوردن یا برخورد داربستهای معلق به بدنه ساختمان به وسیله قیدها، نردههای حایل و غیره جلوگیری به عمل آید.
ماده 157- وقتی که از داربست معلق با راه اندازی ماشینی استفاده نمیشود، باید:
الف- کلیه ابزارها و سایر وسایل قابل حمل از روی آن برداشته شوند.
ب- در محل خود به طور اطمینان بخشی ثابت شده و یا به سطح زمین پایین آورده شود.
داربست دیوارکوب ( Bracket Scaffolds )
تعریف: داربست دیوارکوب تشکیل میشود از یک سکوی کار که به شکل بالکن و به وسیله تکیهگاههای گونیا شکل به بدنه ساختمان متصل و مهار میگردد.
ماده 158- تکیهگاههای داربست دیوارکوب باید دارای مقاومت کافی و از جنس فلز مناسب بوده و به طور اطمینان بخشی به وسیله پیچ و مهره و واشر به بدنه ساختمان مهار گردند.
ماده 159- داربست دیوار کوب فقط باید مورد استفاده کارگرانی از قبیل درودگران، رنگ کاران و برق کاران که به لوازم و تجهیزات سنگینی احتیاج ندارند، قرار گیرد.
ماده 160- عرض سکوی کار داربست دیوارکوب نباید از (75) سانتیمتر بیشتر باشد.
ماده 161- تکیهگاههای داربست دیوارکوب باید به گونهای طراحی شوند تا حداقل در مقابل 175 کیلوگرم بار وارده به قسمت جلوی آن مقاومت نمایند.
ماده 162- فاصله بین تکیهگاههای داربست دیوار کوب نباید از (3) متر تجاوز نماید.
داربست نردبانی
ماده 163- داربست نردبانی فقط باید برای کارهای سبکی به کار رود که در آن از مصالح کمی استفاده میشود و به طور کلی باید برای انجام کار مورد نظر مناسب باشد (مانند رنگ کاری، گچ کاری و امثال آن).
ماده 164- نردبانهای دو طرفهای که برای پایههای داربست نردبانی به کار میروند ضمن آن که باید دارای مقاومت و استحکام کافی باشند، باید دارای یکی از دو شرط زیر نیز باشند:
الف- یا در عمقی از زمین فرورفته باشند که با در نظر گرفتن نوع خاک تعیین میشود.
ب – یا به شیوهای روی زیر پایه ایها یا تختههایی قرار داده شوند که هر دو پایه هر نردبان روی سطح تراز قرار گیرند. همچنین پایههای آنها به طور محکمی مهار گردند تا از لغزیدنشان جلوگیری شود.
ماده 165- در مواردی که از نردبان دو طرفه برای ایجاد داربست استفاده میشود نباید ارتفاع داربست از (2/5) متر بیشتر باشد. همچنین تخته جایگاه باید در سطح تراز قرار داده شده و از پله سوم بالای نردبانها بالاتر قرار نگیرد.
ماده 166- از داربستهای نردبانی نباید در هر زمان بیش از یک نفر استفاده نمایند.
بخش دوم- نردبان
ماده 167- پایهها و پلههای نردبان چوبی باید از چوب مرغوب ساخته شده و الیاف چوب در جهت طول قطعات باشند. همچنین اجزای نردبان باید فاقد هرگونه عیب و ایراد ظاهری از قبیل ترک، شکستگی و پوسیدگی باشد.
ماده 168- پلههای نردبان چوبی باید به صورت کام و زبانه به طور محکم به پایهها متصل گردیده باشند از به کار بردن نردبان چوبی که پلههای آن فقط به وسیله میخ و پیچ به پایهها متصل شده باشند، باید خودداری گردد.
ماده 169- پلههای نردبان فلزی باید عاجدار باشند تا از لغزش پا بر روی آنها پیشگیری به عمل آید.
ماده 170- نردبان دو طرفه باید مجهز به ضامن یا قیدی باشد که از باز شدن بیش از حد پایهها جلوگیری نماید. ضمنا در حالت باز نباید ارتفاع آن از (3) متر بیشتر باشد.
ماده 171- طول نردبان یک طرفه قابل حمل نباید از ده متر تجاوز نماید.
ماده 172- پلهها و پایههای نردبان باید از مواد روغنی و لغزنده عاری باشند.
ماده 173- از رنگ کردن نردبان چوبی که باعث پوشیده شدن نواقص آن میگردد، باید خودداری به عمل آید و برای محافظت آن از پوسیدگی، باید از مواد محافظ شفاف استفاده شود.
ماده 174- نردبانهای فلزی باید به وسیله ضد زنگ یا مواد مناسب دیگر در مقابل خوردگی و زنگزدگی محافظت شوند، مگر آن که از فلزات زنگ نزن از قبیل آلومینیوم ساخته شده باشند.
ماده 175- نردبانی که روی یک پایه تک به وسیله اتصال چوبهای افقی ساخته شود، نباید مورد استفاده قرار گیرد.
ماده 176- دو نردبان کوتاه نباید به هم متصل و به جای نردبان بلند به کار برده شوند.
ماده 177- از افزودن ارتفاع نردبان به وسیله قرار دادن جعبه یا بشکه و نظایر آن در زیر پایههای آن باید خودداری به عمل آید.
ماده 178- نردبان دو طرفه نباید با جمع کردن دو ضلع آن بر روی هم، به جای نردبان یک طرفه به کار برده شود.
ماده 179- لولاهای بالای نردبان دو طرفه باید در فواصل مناسب روغن کاری شوند تا حرکت آنها به آسانی انجام و از شکسته شدن آنها جلوگیری به عمل آید.
ماده 180- از نردبانی که پلههای آن در رفته و معیوب است و یا فاقد یک پله است و یا اینکه پایههای آن دارای نقص، ترک و شکستگی است، به هیچ وجه نبایستی استفاده نمود. چنانچه نردبان قابل تعمیر نیست، باید فورا آن را معدوم نمود تا مورد استفاده کسی قرار نگیرد.
ماده 181- در نردبانهای ثابت برای هر (9) متر ارتفاع باید یک پاگرد پیشبینی گردد و هر قطعه از نردبان که حد فاصل دو پاگرد است باید به نحوی قرار گیرد که در امتداد قطعه قبلی نباشد.
ماده 182- نردبان نباید در جلوی دری که باز میشود قرار داده شود، مگر آن که در قبلا به طور محکم بسته و قفل شده باشد.
ماده 183- در جایی که رفت و آمد زیاد است و همچنین در ساختمانهای بیش از دو طبقه، باید برای بالا رفتن و پایین آمدن از نردبانهای جداگانه استفاده شود.
ماده 184- از یک نردبان نباید در هر زمان بیش از یک نفر استفاده نماید.
ماده 185- در هنگام استقرار نردبان، باید فاصله بین پایه نردبان تا پای دیوار تقریبا در حدود یک چهارم طول نردبان اختیار شود.
ماده 186- در مواردی که امکان تکیه دادن و استقرار نردبان با شیب مناسب و ایمن وجود نداشته باشد، باید برای جلوگیری از حرکت نردبان، تکیهگاه یا پایه آن به طور محکم بسته و یا مهار شود.
ماده 187- چنانچه نردبان در محلی که احتمال لغزش دارد قرار داده شود، باید به وسیله گوه یا کفشک لاستیکی شیاردار یا سایر وسایل و موانع مشابه، از لغزش پایهها بر روی زمین جلوگیری به عمل آید. همچنین تکیهگاه نردبان در قسمت بالا نیز باید دارای استحکام لازم باشد.
ماده 188- طول نردبان باید طوری انتخاب شود که پس از استقرار صحیح آن، انتهای فوقانی آن حدود یک متر از کف محلی که کارگر در آن پیاده میشود بالاتر بوده و این قسمت اضافی فاقد پله باشد. ضمنا قسمت اضافی میتواند فقط دارای یک ضلع باشد.
ماده 189- از تکیه دادن نردبان به ستون استوانه ای، از قبیل لوله فلزی یا تیر چوبی و غیره و همچنین نبش دیوار باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 190- کارگران را نباید به بالابردن و پایین آوردن بارهای سنگین یا حجیم به وسیله نردبان وادار نمود.
ماده 191- بالا بردن آسفالت یا قیر داغ به وسیله نردبان مجاز نمیباشد.
فصل پنجم- تخریب
بخش اول- عملیات مقدمات تخریب
ماده 192- قبل از این که عملیات تخریب شروع شود باید بازدید دقیقی از کلیه قسمتهای ساختمان در دست تخریب به عمل آمده و در صورت وجود قسمتهای خطرناک و قابل ریزش، اقدامات احتیاطی از قبیل نصب شمع، سپر و حایل و ستونهای موقتی جهت مهار آن قسمتها به عمل آید.
ماده 193- قبل از شروع کار، جریان برق، گاز، آب و سایر خدمات مشابه با اطلاع و نظارت سازمانهای مربوطه به طور مطمئن قطع و در صورت نیاز به برقراری موقت آنها، این عمل نیز باید با موافقت و نظارت سازمانهای ذی ربط و رعایت کلیه احتیاطات و مقررات ایمنی مربوطه انجام گردد.
ماده 194- منطقه خطر در اطراف ساختمان در دست تخریب باید کاملا محصور و علامات خطر و هشداردهنده نصب گردد و از ورود افراد غیر مسئول به منطقه محصور شده جلوگیری به عمل آید.
ماده 195- در هنگام شب، مرز منطقه محصور شده باید با نصب چراغهای قرمز و یا علایم مشخصه دیگر از قبیل تابلوهای شبرنگ و غیره مشخص گردد.
ماده 196- کلیه راههای ورودی و خروجی ساختمان در دست تخریب به جز راهی که برای عبور و مرور کارگران و افراد مسئول در نظر گرفته شده، باید مسدود گردد.
ماده 197- کلیه شیشههای موجود در درها و پنجرهها باید قبل از شروع عملیات تخریب، درآورده شده و در محل مناسبی انبار گردد.
بخش دوم- اصول کلی تخریب
ماده 198- عملیات تخریب باید از بالاترین قسمت یا طبقه شروع و به پایین ترین قسمت یا طبقه ختم گردد، مگر در موارد خاصی که تخریب به طور یک جا و استفاده از مواد منفجره در فونداسیون و از راه دور با رعایت کلیه احتیاطات و مقررات ایمنی مربوطه و کسب مجوزهای لازم انجام و یا از طریق کشیدن با کابل و واژگون کردن و یا از طریق ضربه زدن با وزنههای در حال نوسان انجام شود.
ماده 199- در مواردی که عمل تخریب از طریق کشش و واژگون کردن انجام میشود، باید از کابلهای فلزی محکم استفاده شده و کلیه کارگران و افراد مسئول در فاصله مناسب و مطمئن و کاملا دور از منطقه خطر مستقر شوند.
ماده 200- در مواردی که از وزنههای در حال نوسان برای تخریب استفاده میشود باید در اطراف محل اصابت وزنه، میدان عملی به عرض (1/5) برابر ارتفاع ساختمان در نظر گرفته شود.
ماده 201- وزنههای در حال نوسان مذکور در ماده فوق باید به ترتیبی کنترل گردند که به جز ساختمان در دست تخریب به جای دیگر اصابت ننمایند.
ماده 202- از تخریب قسمتهایی از ساختمان که باعث تخریب و ریزش ناگهانی قسمتهای دیگر ساختمان گردد باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 203- در پایان کار روزانه، قسمتهای در دست تخریب نباید در شرایط ناپایداری که در برابر فشار باد یا ارتعاشات آسیب پذیر باشند، رها گردند.
ماده 204- مصالح و مواد حاصل از تخریب هر قسمت یا طبقه باید به موقع به محل مناسبی منتقل گردد و از انباشته شدن آن به ترتیبی که مانع از انجام کار شده و یا استحکام طبقات پایینتر را به خطر اندازد، جلوگیری به عمل آید.
ماده 205- میخهای موجود در تیرها و تختههای حاصل از تخریب باید بلافاصله به داخل چوب فرو کوبیده و یا کشیده شوند.
ماده 206- در صورت لزوم، جهت جلوگیری از پخش گرد و غبار ناشی از تخریب، باید در فواصل زمانی مناسب قسمتهای در دست تخریب به وسیله آب فشان مرطوب گردد.
ماده 207- کلیه پرتگاهها و دهانههای موجود در کف طبقات و سایر قسمتها به استثنای دهانههایی که برای حمل و انتقال مواد و مصالح حاصل از تخریب و یا لوازم کار مورد استفاده قرار میگیرند، باید به وسیله نرده یا حفاظهای مناسب محصور یا پوشانده شوند.
ماده 208- در محوطه تخریب باید گذرگاههای مطمئنی برای عبور و مرور کارگران در نظر گرفته شود. این گذرگاهها باید روشن و فاقد هرگونه مانع باشند.
ماده 209- به استثنای پلکانها، راه روها و نردبانها و درهایی که برای استفاده کارگران به کار میرود، باید کلیه راههای ارتباطی دیگر ساختمان در تمام مدت تخریب مسدود گردد.
ماده 210- در محلهای ورود و خروج کارگران به ساختمان مورد تخریب، باید راه روهای سرپوشیده با حداقل سه متر طول و عرض نیم متر بیش از عرض درب ورودی ساخته شود تا از سقوط مصالح بر روی آنان جلوگیری به عمل آید.
ماده 211- مصالح ساختمانی نباید به وسیله سقوط آزاد به خارج پرتاب شود، مگر آن که پرتاب از داخل کانالهای چوبی یا فلزی انجام گیرد.
ماده 212- کانالهای چوبی یا فلزی که برای هدایت مصالح به خارج به کار میروند، چنانچه بیش از 45 درجه شیب داشته باشد باید از چهار طرف کاملا مسدود باشد. به استثنای دهانههایی که برای ورود و خروج مصالح تعبیه گردیده است.
ماده 213- دهانه خارجی کانالهای چوبی یا فلزی باید مجهز به دریچه محکمی بوده و در هنگام کار به وسیله یک نفر کارگر مراقبت شود و در سایر مواقع درب آن مسدود باشد. همچنین در ابتدای کانالهای مزبور نیز باید تدابیر و احتیاطات لازم برای جلوگیری از سقوط اتفاقی کارگران به داخل دهانههای ورودی به کار برده شود.
ماده 214- محل نگهداری ابزار و وسایل ساختمانی و ساختمانهای موقت کارگران باید در جایی قرار داشته باشند که در معرض خطر ریزش و یا سقوط مصالح و مواد حاصل از تخریب نباشند.
بخش سوم- تخریب و برچیدن دیوارها
ماده 215- دیوار یا قسمتی از دیوار که ارتفاع آن بیش از (22) برابر ضخامت آن است، نباید بدون مهارهای جانبی آزاد بماند.
ماده 216- برای خراب کردن و برچیدن دیوارهای نازک و مرتفع و فاقد استحکام کافی به طریق دستی باید از داربست استفاده شود.
ماده 217- در مواردی که دیوار از طریق وارد آوردن نیرو و فشار تخریب میگردد، باید کلیه کارگران و افراد از منطقه ریزش دور نگهداشته شوند.
ماده 218- قبل از خراب کردن هر یک از دیوارهای داخلی یا خارجی باید سوراخها و دهانههایی که تا فاصله سه متر از محل تخریب در کف طبقه قرار دارند به وسیله مصالح مقاوم به ابعاد کافی پوشانده شوند، مگر آن که در طبقات پایین مطلقا کارگری کار نکند و یا راههای ورود به این طبقات قبلا مسدود شده باشد.
ماده 219- دیوارهایی که برای نگهداری خاک زمین یا ساختمانهای مجاور ساخته شدهاند، نباید تخریب گردند مگر آن که قبلا آن خاک برداشته شده و یا ساختمان مربوط به وسیله شمع و سپر محافظت شده باشد.
بخش چهارم- تخریب و برچیدن طاقها
ماده 220- در طاقهای ضربی چه هنگامی که سوراخ در آن ایجاد میشود و چه هنگام تخریب آن، باید آجرها و مصالح بین دو تیر آهن تا تکیهگاههای طابق به طور کامل برداشته شود.
ماده 221- هنگام تخریب طاق پس از برداشتن قسمتی از طاق، باید روی تیرآهن یا تیرچهها به طور عرضی الوارهایی حداقل به ضخامت (5) سانتیمتر و به عرض (25) سانتیمتر به تعداد کافی گذارده شود تا کارگران بتوانند در روی آنها مستقر شده و به کار خود ادامه دهند.
ماده 222- هنگام تخریب طاق، باید طبقه زیر آن به طوری مسدود شود که هیچ یک از کارگران نتوانند در آن رفت و آمد کنند.
بخش پنجم- تخریب و برچیدن اسکلت فلزی ساختمان
ماده 223- در صورت استفاده از جرثقیل برای پایین آوردن تیرآهنها و قطعات فولادی، مقررات آییننامه حفاظتی وسایل حمل و نقل و جا به جا کردن مواد و اشیا در کارگاهها باید رعایت گردد.
ماده 224- پس از تخریب و برداشتن طاق اگر نصب جرثقیل ساختمانی روی تیرآهن ضرور باشد، باید قبلا به وسیله الوار تمام اطراف محل نصب جرثقیل به جز قسمتی که برای حمل وسایل و مواد لازم باشد، پوشانده شده و به طرز محکم و مطمئن استقرار یابد.
ماده 225- هنگام پایین آوردن تیرآهنهای بریده شده به وسیله جرثقیل، برای حفظ تعادل و جلوگیری از لنگر بار، باید از طناب هدایتکننده نیز استفاده شود.
ماده 226- از آویزان شدن کارگران به کابل دستگاههای بالابر یا استقرار آنان روی تیر آهنهای در حال حمل باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 227- هنگام استفاده از جرثقیل برای حمل کپسولهای اکسیژن و استیلن باید از محفظههایی استفاده شود که این کپسولها به طور مطمئن در آن مستقر شده باشند.
ماده 228- قبل از بریدن تیر آهن باید احتیاطهای لازم به منظور جلوگیری از نوسانات آزاد تیرآهن بعد از برش به عمل آید تا صدمهای به اشخاص و یا وسایل وارد نیاید.
ماده 229- پایین آوردن تیرآهنهای بریده شده باید به طور آهسته انجام شود و انداختن آنها از بالا مطلقا ممنوع است.
ماده 230- هنگامی که تخریب ساختمان فلزی بدون استفاده از جرثقیل انجام میگیرد، باید قبل از برداشتن تیرآهنها و ستونهای هر طبقه، کف طبقه بلافاصله زیر آن با الوار پوشانیده شود.
بخش ششم- تخریب دودکشهای بلند، برجها و سازههای مشابه
ماده 231: دودکشهای بلند، برجها و سازههای مشابه، نباید از طریق انفجار یا واژگونی تخریب شوند، مگر آنکه قبلاً محدوده حفاظت شده و مطمئنی با وسعت کافی در اطراف آن درنظر گرفته شده باشد.
ماده 232: در صورتی که قرار باشد سازههای مذکور در ماده 231 به طریق دستی تخریب گردد، باید از داربست استفاده شود.
ماده 233: به تناسب تخریب سازههای مذکور ازبالا به پایین سکوی داربست نیز باید به تدریج پایین آورده شود، به ترتیبی که همواره محل استقرار کارگران مربوطه پایینتر از نقطه بالایی سازه بوده و این اختلاف ارتفاع کمتر از 50 سانتیمتر و بیشتر از 150 سانتیمتر نباشد.
ماده 234- از ایستادن و استقرار کارگران در بالای سازههای مذکور باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 235- مصالح حاصله از تخریب سازههای مورد بحث باید از داخل به پایین ریخته شده و برای جلوگیری از تجمع مصالح باید قبلا دریچهای در پایین ترین قسمت سازه جهت تخلیه آن ایجاد شود.
ماده 236- تخلیه مصالح مذکور در ماده فوق، فقط باید پس از توقف کار تخریب انجام شود.
ماده 237- در صورت استفاده از بالابر، تکیهگاه آن باید مستقل از داربست باشد.
فصل ششم- گودبرداری و حفاری
بخش اول- عملیات مقدماتی گودبرداری و حفاری
ماده 238- قبل از این که عملیات گودبرداری و حفاری شروع شود، اقدامات زیر باید انجام شود:
الف- زمین مورد نظر از لحاظ استحکام دقیقا مورد بررسی قرار گیرد.
ب- موقعیت تاسیسات زیر زمین از قبیل کانالهای فاضلاب، لولهکشی آب، گاز، کابلهای برق، تلفن و غیره که ممکن است در حین انجام عملیات گودبرداری موجب بروز خطر و حادثه گردند و یا خود دچار خسارت شوند، باید مورد شناسایی قرار گرفته و در صورت لزوم نسبت به تغییر مسیر دایم یا موقت و یا قطع جریان آنها اقدام گردد.
ج- در صورتی که تغییر مسیر یا قطع جریان تاسیسات مندرج در بند ب امکان پذیر نباشد باید به طرق مقتضی از قبیل نگهداشتن به طور معلق و یا محصور کردن و غیره، نسبت به حفاظت آنها اقدام شود.
د- موانعی از قبیل درخت، تخته سنگ و غیره از زمین مورد نظر خارج گردند.
هـ- در صورتی که عملیات گودبرداری و حفاری احتمال خطری برای پایداری دیوارها و ساختمانهای مجاور در برداشته باشد، باید از طریق نصب شمع، سپر و مهارهای مناسب و رعایت فاصله مناسب و ایمن گودبرداری و در صورت لزوم با اجرای سازههای نگهبان قبل از شروع عملیات، ایمنی و پایداری آنها تامین گردد.
بخش دوم- اصول کلی گودبرداری و حفاری
ماده 239- اگر در مجاورت محل گودبرداری و حفاری کارگرانی مشغول به کار دیگری باشند، باید اقدامات احتیاطی برای ایمنی آنان به عمل آید.
ماده 240- دیوارههای هر گودبرداری که عمق آن بیش از (120) سانتیمتر بوده و احتمال خطر ریزش وجود داشته باشد، باید به وسیله نصب شمع، سپر و مهارهای محکم و مناسب حفاظت گردد، مگر آن که دیوارهها دارای شیب مناسب (کمتر از زاویه پایدار شیب خاکریزی) باشند.
ماده 241- درمواردی که عملیات گودبرداری و حفاری درمجاورت خطوط راه آهن، بزرگراهها و یا مراکز و تاسیساتی که تولید ارتعاش مینمایند، انجام شود باید تدابیر احتیاطی از قبیل نصب شمع، سپر و مهارهای مناسب برای جلوگیری از خطر ریزش اتخاذ گردد.
ماده 242- مصالح حاصل از گودبرداری و حفاری نباید به فاصله کمتر از نیم متر از لبه گود ریخته شود. همچنین این مصالح نباید در پیاده روها و معابر عمومی به نحوی انباشته شود که مانع عبور و مرور گردد.
ماده 243- دیوارههای محل گودبرداری و حفاری در موارد ذیل باید دقیقاً مورد بررسی و بازدید قرار گرفته و در نقاطی که خطر ریزش به وجود آمده است، وسایل ایمنی نصب و یا نسبت به تقویت آنها اقدام گردد.
الف – بعد از یک وقفه (24) ساعته یا بیشتر در کار.
ب – بعد از هرگونه عملیات انفجاری.
ج- بعد از ریزش ناگهانی.
د – بعد از صدمات اساسی به مهارها.
هـ – بعد از یخبندانهای شدید.
و – بعد از بارانهای شدید.
ماده 244- در محلهایی که احتمال سقوط اشیا به محل گودبرداری و حفاری وجود دارد، باید موانع حفاظتی برای جلوگیری از وارد شدن آسیب به کارگران پیشبینی گردد. همچنین برای پیشگیری از سقوط کارگران و افراد عابر به داخل محل گودبرداری و حفاری نیز باید اقدامات احتیاطی از قبیل محصور کردن محوطه گودبرداری، نصب نردهها، موانع، وسایل کنترل مسیر، علایم هشداردهنده و غیره انجام شود.
ماده 245- شبها در کلیه معابر و پیاده روهای اطراف محوطه گودبرداری و حفاری باید روشنایی کافی تامین شود و همچنین علایم هشداردهنده شبانه از قبیل چراغهای احتیاط، تابلوهای شبرنگ و غیره در اطراف منطقه محصور شده نصب گردد، به طوری که کلیه عابران و رانندگان وسایل نقلیه از فاصله کافی و به موقع متوجه خطر گردند.
ماده 246- قبل از قرار دادن ماشینآلات و وسایل مکانیکی از قبیل جرثقیل، بیل مکانیکی، کامیون و غیره و یا انباشتن خاکهای حاصل از گودبرداری و حفاری و مصالح ساختمانی در نزدیکی لبههای گود، باید شمع، سپر و مهارهای لازم جهت افزایش مقاومت در مقابل بارهای اضافی در دیواره گود نصب گردد.
ماده 247- در صورتی که از وسایل بالابر برای حمل خاک و مواد حاصل از گودبرداری و حفاری استفاده شود، باید پایههای این وسایل به طور محکم و مطمئن نصب گردیده و خاک و مواد مذکور نیز باید با محفظههای ایمن و مطمئن بالا آورده شود.
ماده 248- هر گاه دیواری جهت حفاظت یکی از دیوارههای گودبرداری مورد استفاده قرار گیرد باید به وسیله مهارهای لازم پایداری آن تامین شود.
ماده 249- در صورتی که از موتورهای احتراق داخلی در داخل گود استفاده شود، باید با اتخاذ تدابیر فنی، گازهای حاصله از کار موتور به طور موثر از منطقه کار کارگران تخلیه گردد.
ماده 250- چنانچه وضعیت گود یا شیار به نحوی است که روشنایی کافی با نور طبیعی تامین نمیشود باید جهت جلوگیری از حوادث ناشی از فقدان روشنایی، از منابع نور مصنوعی استفاده شود.
ماده 251- در صورتی که احتمال نشت و تجمع گازهای سمی و خطرناک در داخل کانال وجود داشته باشد باید با اتخاذ تدابیر فنی و نصب وسایل تهویه، هوای منطقه تنفسی کارگران به طور موثر تهویه گردد. همچنین در صورت تجمع آب در کانال باید نسبت به تخلیه آن اقدام شود.
ماده 252- در مواردی که حفاری در زیر پیاده روها ضروری باشد، باید جهت پیشگیری از خطر ریزش، اقدامات احتیاطی از قبیل نصب مهارهای مناسب با استقامت کافی انجام و با نصب موانع، نردهها و علایم هشداردهنده، منطقه خطر به طور کلی محصور و از عبور و مرور افراد جلوگیری به عمل آید.
ماده 253- در گودها و شیارهایی که عمق آنها از یک متر بیشتر باشد، نباید کارگران را به تنهایی به کار گمارد.
ماده 254- در حفاری با بیل و کلنگ باید کارگران به فاصله کافی از یکدیگر به کار گمارده شوند.
ماده 255- در شیارهای عمیق و طولانی که عمق آنها بیش از یک متر باشد، باید به ازای حداکثر هر سی متر طول، یک نردبان کار گذارده شود. لبه بالایی نردبان باید تا حدود یک متر بالاتر از لبه شیار ادامه داشته باشد.
بخش سوم- راههای ورود و خروج به محل گودبرداری و حفاری
ماده 256- برای رفت و آمد کارگران به محل گودبرداری باید راههای ورودی و خروجی مناسب و ایمن در نظر گرفته شود. در محل گودهایی که عمق آن بیش از (6) متر باشد، باید برای هر شش متر یک سکو یا پاگرد برای نردبانها، پلهها و راههای شیبدار پیشبینی گردد. این سکوها یا پاگردها و همچنین راههای شیبدار و پلکانها باید به وسیله نردههای مناسب محافظت شوند.
ماده 257- عرض معابر و راههای شیبدار ویژه وسایل نقلیه نباید کمتر از چهار متر باشد و در طرفین آن باید موانع محکم و مناسبی نصب گردد. در صورتی که این حفاظ از چوب ساخته شود قطر آن نباید از بیست سانتیمتر کمتر باشد.
ماده 258- در محل گودبرداری باید یک نفر نگهبان مسئول نظارت بر ورود و خروج کامیونها و ماشینآلات سنگین باشد و نیز برای آگاهی کارگران و سایر افراد، علایم هشداردهنده در معبر ورود و خروج کامیونها و ماشینآلات نصب گردد.
ماده 259- راههای شیبدار و معابری که در زمینهای سخت (بدون استفاده از تختههای چوبی) ساخته میشود باید بدون پستی و بلندی و ناهمواری باشد.
ماده 260- افرادی که در عملیات گودبرداری و حفاری به کار گرفته میشوند، باید دارای تجربه کافی بوده و همچنین افراد ذیصلاح بر کار آنان نظارت نمایند.
بخش چهارم- حفر چاههای آب و فاضلاب با وسایل دستی
ماده 261- کلیه پیمانکاران چاه کن باید دارای وسایل و ابزار کار سالم و بدون نقص و همچنین وسایل حفاظت فردی طبق ضوابط آییننامه حفاظتی حفر چاههای دستی و آییننامه وسایل حفاظت انفرادی، به ویژه کلاه ایمنی، پمپ هوادهی، چکمه لاستیکی، کمر بند ایمنی و طناب نجات باشند و این وسایل را در اختیار کارگران خود قرار داده و در مورد کاربرد صحیح آن نظارت نمایند.
ماده 262- افرادی که در عملیات حفر چاههای آب و فاضلاب به کار گرفته میشوند، باید دارای تجربه کافی در این امر بوده و پیمانکاران مربوطه بر کار آنان نظارت نمایند.
ماده 263- در انتخاب محل حفر چاه فاضلاب باید موقعیت چاههای فاضلاب قدیمی مورد توجه قرار گرفته و فاصله چاه جدید با چاه قدیم با نظر مهندس ناظر و صاحب کار و یا پیمانکار اصلی صاحب کار به اندازهای در نظر گرفته شود که خطر ریزش و مرتبط شدن خود به خود دو چاه وجود نداشته باشد و یا قبل از شروع حفاری، نسبت به تخلیه چاه فاضلاب قدیمی و پر کردن آن با خاک و شفته یا مصالح مناسب دیگر اقدام گردد.
ماده 264- در هر مرتبه ورود مقنی به چاه، باید بررسی لازم از نظر وجود گازهای سمی و خطرناک و همچنین کمبود اکسیژن به عمل آید.
ماده 265- برای پیشگیری از خطرات و عوارض مربوط به کمبود اکسیژن و وجود گازهای زیان آور و خطرناک، باید به وسیله پمپ هوادهی نسبت به تهویه هوای چاه اقدام گردد و چنانچه شرایط کار به نحوی باشد که اقدام فوق کافی و موثر نباشد. باید کارگر مقنی به ماسک تنفسی با هوای فشرده و لوله خرطومی مجهز گردد.
ماده 266- مقنی قبل از ورود به چاه باید طناب نجات و کمربند ایمنی را به خود بسته و انتهای آزاد طناب نجات را در بالای چاه در نقطه ثابتی محکم نموده باشد.
ماده 267- پس از خاتمه کار روزانه، دهانه چاه باید به وسیله صفحات محکم، مقاوم و مناسب به نحو ایمن پوشانده شده و علامتگذاری شود.
ماده 268- دهانه چاه باید به عمق حداقل (1/5) متر با آجر و ملات سیمان طوقه چینی شده و در خاتمه عملیات طوری مسدود و پوشانده شود که در مقاومت کافی در برابر بارهای وارده و نیز عوامل جوی داشته باشد. همچنین در زمینهایی که خاک دستی ریخته شده باشد، عمل طوقه چینی باید بعد از برداشتن خاک دستی انجام شود.
ماده 269- لولههای فاضلاب باید از طریق گلدان به چاه مرتبط گردند. همچنین گلدان باید دارای استحکام کافی بوده و نحوه استقرار آن در دهانه چاه به نحوی باشد که بتواند فاضلاب را به طور عمودی و در امتداد محور استوانه چاه هدایت و از ریزش آب به دیواره چاه جلوگیری نماید.
ماده 270- چنانچه دهانه چاه دارای درب باشد، این درب باید مجهز به قفل و بست مناسب و مطمئن باشد.
ماده 271- برای هر نوع چاه اعم از آب یا فاضلاب باید لوله هواکش مناسب پیشبینی شود.
ماده 272- محل چاه باید در نقشه نهایی ساختمان دقیقا مشخص باشد. همچنین در خاتمه عملیات ساختمانی بر روی محل احداث یا پوشش دهانه چاه نیز باید علایم مشخصه نصب گردد.
ماده 273- در عملیات حفر چاه با وسایل دستی، باید علاوه بر موارد فوق، مفاد آییننامه و مقررات حفاظتی حفر چاههای دستی نیز رعایت گردد.
فصل هفتم- ساخت و برپا نمودن اسکلتهای فلزی و بتنی
ماده 274- هنگام برپا نمودن اسکلت فلزی و نصب ستونها، تیرها و خرپاها تا زمانی که جوشکاری لازم انجام نگردیده و یا حداقل نصف پیچ و مهرهها بسته نشده اند، نباید کابل نگهدارنده جرثقیل را از آنها جدا نمود.
ماده 275- قبل از نصب تیر آهن بر روی تیر آهن دیگر، تیر آهن زیرین باید صد در صد پیچ و مهره و یا جوشکاری شده باشد.
ماده 276- برای بالا بردن تیرهای آهن و سایر اجزای اسکلت فلزی، نباید از زنجیر استفاده شود، بلکه باید کابلهای فلزی یا طنابهای محکم و مناسب با ضرایب اطمینان مندرج در «آییننامه وسایل حمل و نقل و جا به جا کردن مواد و اشیا در کارگاهها» به کار برده شود.
همچنین برای جلوگیری از خمش بیش از حد کابل فلزی، باید چوب یا مواد مناسب دیگری در بین تیر آهن و کابل قرار داده شود.
ماده 277- تیرها و ستونها باید بلافاصله پس از نصب و جوشکاری و یا پیچ و مهره شدن از نظر اطمینان به انجام صحیح و کامل کار، مورد بازدید قرار گیرند.
ماده 278- هنگام بالا بردن تیرآهن و سایر اجزای اسکلت فلزی به وسیله جرثقیل،باید برای جلوگیری از نوسان شدید آنها و ایجاد حادثه، به وسیله چند رشته طناب و به طور دستی، حرکت آنها را کنترل نمود.
ماده 279- در قسمتهای مناسبی از اجزای اسکلت فلزی، باید نقاط اتصال کافی برای قلاب طناب مهار و داربستهای معلق پیشبینی شود.
ماده 280 – در مواقع بارندگی شدید یا وزش بادهای سخت و یا در مواردی که به علت ناکافی بودن روشنایی، احتمال خطر حادثه افزایش مییابد، باید از ادامه عملیات بر پایی اسکلت فلزی جلوگیری به عمل آید.
ماده 281- تیر آهنها و سایر اجزای اسکلت فلزی در هنگام نصب نباید آغشته به برف، یخ و سایر مواد لغزنده باشند.
ماده 282- هنگام بر پا نمودن اسکلت فلزی باید از ورود افراد به داخل منطقه خطر جلوگیری به عمل آید.
ماده 283- جوشکاری الکتریکی اسکلت فلزی به وسیله داربستهای آویزان با کابل نگهداری میشوند، مجاز نمیباشد.
ماده 284- کابلهای دستگاههای جوشکاری الکتریکی باید دارای پوشش عایق مطمئن و بدون زدگی باشند.
ماده 285- کلیه اجزای قالب بتن و همچنین وسایلی از قبیل جکها، تیرها، شمعها و غیره که برای پایه گذاری، شمعبندی و مهار کردن قالبها مورد استفاده قرار میگیرند، باید واجد استحکام و مقاومت کافی بوده و با ضریب ایمنی بارگذاری حداقل 5/2 طراحی و ساخته شوند.
ماده 286- قالب بتن باید قبل از بتن ریزی بازدید و نسبت به استحکام و پایداری کلیه اجزای قالب، مهارها و غیره اطمینان حاصل شود تا در موقع بتن ریزی از فرو ریختن قالب پیشگیری به عمل آید.
ماده 287- در موقع برداشتن قالب بتن باید از گرفتن کامل بتن اطمینان حاصل گردد و احتیاطهای لازم به منظور حفاظت کارگران از خطر احتمالی سقوط بتن یا قالب به عمل آید.
ماده 288- در قسمتی که بتن ریخته میشود، برای جلوگیری از سقوط چرخ دستی یا فرغون به محل بتن ریزی، باید در کناره آن موانعی تعبیه گردد.
ماده 289- هنگامی که کارهای بنایی در طبقات زیرین انجام میشود، نصب تیرآهن، انجام کارهای بتنی و غیره در طبقات بالاتر در صورتی مجاز خواهد بود که سقفهای مربوطه به طور کامل زده شده باشند.
ماده 290- دستگاه بتن ساز باید مجهز به ضامن باشد تا در هنگام تمیز کردن دستگاه از به کار افتادن اتفاقی آن پیشگیری به عمل آید.
ماده 291- عملیات برپا نمودن اسکلتهای فلزی و همچنین اجرای سازههای بتنی از قبیل قالب بندی، آرماتوربندی، ساخت و ریختن بتن در قالبها باید توسط اشخاص ذیصلاح انجام شود.
فصل هشتم- انبار کردن مصالح
ماده 292- در مواردی که انبار کردن موقت مصالح و نخالههای ساختمان در محل عبور و مرور عمومی یا مجاور آن اجتناب ناپذیر باشد، این کار باید با رعایت دقیق مفاد ماده (11) صورت گیرد.
ماده 293- از انبار کردن مصالح ساختمانی در نزدیکی لبه گودبرداری، دهانه چاه یا هر نوع پرتگاه باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 294- آجر و سفال نباید با بیش از دو متر ارتفاع انباشته شود و اطراف آن باید با موانع مناسب محصور گردد.
ماده 295- از انباشتن مصالحی از قبیل شن، ماسه، خاک و غیره در کنار تیغهها باید جلوگیری به عمل آید. همچنین در صورت انباشتن مصالح مذکور در کنار دیوارها، باید به ترتیبی عمل شود که فشار بیش از حد به دیوار وارد نشود.
ماده 296- انبار شن و ماسه و سنگ باید مرتبا مورد بازدید قرار گیرد تا در اثر برداشتن، موجبات ریزش آنها بر روی کارگران و ایجاد حادثه فراهم نگردد.
ماده 297- کیسههای سیمان و گچ و غیره نباید بیش از ده ردیف روی هم چیده شوند، مگر آن که از اطراف با وسایل مطمئن مهار گردند و در این صورت نیز باید در هر پنج ردیف که روی هم چیده میشوند، یک کیسه از هر طرف عقب نشینی گردد.
ماده 298- هنگام برداشتن کیسهها، هر ردیف افقی باید به طور کامل برداشته شود و سپس از ردیف بعدی شروع گردد.
ماده 299- برداشتن مصالح انبار شده باید از بالاترین قسمت شروع گردد.
ماده 300- الوارها باید روی چوبهای عرضی قرار داده شوند، به طوری که کاملا روی زمین قرار نگیرند و چنانچه ارتفاع الوارهای انبار شده از یک متر تجاوز نماید، در ارتفاع هر یک متر باید الوارهای عرضی بین ردیفها قرار داده شود.
ماده 301- تیرهای آهن باید با ارتفاع کم طوری روی هم انباشته شوند که امکان غلطیدن آنها نباشد.
ماده 302- ورقهای فلزی باید به طور افقی روی هم انباشته شده و ارتفاع آن از یک متر تجاوز ننماید.
ماده 303- هنگام انبار نمودن لولههای فلزی، باید طرفین آنها با موانع مناسب مهار گردد تا از غلطیدن آنها و ایجاد حادثه پیشگیری به عمل آید.
فصل نهم- مقررات متفرقه
ماده 304- از کار کردن کارگران بر روی بام ساختمانها در هنگام باد، طوفان و بارندگی شدید و یا هنگامی که سطح بام پوشیده از یخ باشد، باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 305- از به کار گماردن کارگران بیتجربه و تازه کار بر روی سقف شیب دار، باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 306- در هنگام کار بر روی سقفهای پوشیده از صفحات شکننده مانند صفحات موجدار نورگیر و یا ورقهای آزبست- سیمان (ایرانیت)، باید از نردبانها یا صفحات کراولینگ با عرض حداقل (25) سانتیمتر استفاده شود. تعداد نردبانها یا صفحات کراولینگ باید حداقل دو عدد باشد تا برای جا به جا کردن یکی از آنها، نیاز به ایستادن بر روی ورقهای شکننده نباشد.
ماده 307- در لبه سقفهای شیبدار باید موانع مناسب و کافی جهت جلوگیری از لغزش و سقوط کارگر و یا ابزار کار پیشبینی شود.
ماده 308- کارگرانی که بر روی سقف شیبدار با شیب بیش از (20) درجه کار میکنند باید مجهز به کمربند ایمنی و طناب نجات باشند و در صورت امکان تورهای حفاظتی در زیر محل کار نصب گردد.
ماده 309- ورقهای مذکور در ماده (306) باید فاقد هرگونه نقص، ترک و شکستگی بوده و فاصله تکیهگاههای زیر آن به اندازهای باشد که صفحات تحمل بارهای وارده را داشته باشند.
ماده 310- معابری که برای عبور چرخ دستی یا فرغون ساخته میشوند، باید دارای سطح صاف باشند و برای عبور هر فرغون حداقل یک متر عرض منظور شود.
ماده 311- از قرار دادن بار، اعمال فشار و تکیه دادن داربست یا نردبان به کارهای بنایی که ملات آن هنوز به طور کامل نگرفته و سفت نشده باشد، باید جلوگیری به عمل آید.
ماده 312- شعلههای باز، مشعل، کبریت مشتعل و غیره، نباید در مجاورت دهانههای مجاری فاضلاب، خطوط اصلی گاز و مجاری مشابه قرار داده شود.
ماده 313- نصب پلاک سنگی روی نمای ساختمان فقط در صورتی مجاز است که به وسیله رول پلاک یا وسایل مناسب دیگر به طور محکم و ایمن مهار و از جدا شدن و سقوط آن پیشگیری به عمل آید.
ماده 314- هنگام پوشش کف اطاقها و سالنها با موکت یا مواد پلاستیکی، استعمال دخانیات باید اکیدا ممنوع و همچنین کپسولهای اطفای حریق مناسب از قبیل نوع پودر شیمیایی باید در دسترس و آماده به کار باشد.
ماده 315- قبل از شروع به کار پوشش کف اطاقها و سالنها با موکت با مواد پلاستیکی، باید پنجرهها کاملا باز و از تهویه طبیعی محل کار اطمینان حاصل شود. ضمنا چنانچه تهویه مصنوعی نیز مورد نظر باشد، باید مکنده هوا در سمت بیرون پنجره نصب و قبل از شروع کار روشن گردد. استفاده از بنزین و دیگر مواد سریعالاشتعال به عنوان رقیقکننده چسب خطرناک و ممنوع میباشد.
ماده 316- جکهایی که در عملیات ساختمانی مورد استفاده قرار میگیرند، باید کاملا سالم و بدون نواقصی از قبیل ترک خوردگی، ساییدگی، پیچیدگی و غیره باشند. همچنین حداکثر ظرفیت جک باید بر روی آن در محل مناسبی به فارسی حک شده و یا به طرق مناسب دیگری مشخص شده باشد.
ماده 317- جک نباید بیش از میزان حداکثر ظرفیت آن بارگذاری شود.
ماده 318- جکی که نقص فنی داشته باشد، باید به طور مشخص علامتگذاری و از دسترس افراد کارگاه ساختمانی خارج گردد.
ماده 319- ظرف محتوی قیر داغ نباید در محوطه بسته نگهداری شود، مگر آن که قسمتی از محوطه باز بوده و تهویه به طور کامل انجام گیرد.
ماده 320- برای گرم کردن بشکههای محتوی قیر جامد، باید ترتیبی اتخاذ گردد که ابتدا قسمت فوقانی قیر در ظرف ذوب شود و از حرارت دادن و تابش شعله به قسمتهای زیرین ظرف قیر در ابتدای کار جلوگیری به عمل آید.
ماده 321- استفاده از چهارپایههای کوتاه در عملیات سبک ساختمانی و تعمیرات جزیی در صورتی مجاز است که واجد استحکام و سطح اتکای کافی و مطمئن باشد.
ماده 322- بالا کشیدن اجسام سنگین و حجیم از جمله تیرآهن، قطعات فولادی و غیره به صورت دستی با طناب، کابل و غیره مجاز نبوده و باید از بالابرهای مکانیکی مناسب استفاده شود.
ماده 323- نقل و انتقال کارگران ساختمانی در قسمت حمل بار وسایل نقلیه موتوری یا به وسیله سایر ماشینآلات ساختمانی مجاز نمیباشد.
ماده 324- کلیه مستحدثات موقت کارگاه از قبیل استراحتگاه، ساختمان اداری، انبار مصالح، راههای ارتباطی به کارگاه و غیره، باید دارای استحکام و مقاومت کافی باشند.
این آییننامه مشتمل بر 9 فصل و 324 ماده، به استناد مواد (85) و (86) قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 1381/2/17 شورای عالی حفاظت فنی مورد بررسی نهایی و تایید قرار گرفت و در تاریخ 1381/6/9 به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسید.